Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla Paris’teki eğitimleri yarıda kalan ve 1914’te İstanbul’a dönmek zorunda kalan bir grup genç ressam, sonraki yıllarda Türkiye’deki sanat ortamının oluşumunda belirleyici bir rol üstlendi. İbrahim Çallı’dan Feyhaman Duran’a, Namık İsmail’den Nazmi Ziya Güran’a uzanan bu isimler, yalnızca kendi eserleriyle değil, sergiler, yazılar ve yetiştirdikleri öğrenciler aracılığıyla da yeni bir sanat anlayışının yerleşmesine katkıda bulundu. ‘1914 Kuşağı’ ya da ‘Çallı Kuşağı’ olarak anılan ressamlar, bu kez hocaları, aynı dönemde üretim yapan sanatçılar ve sonraki kuşaklarla birlikte ele alınıyor.

 

Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’nin yeni süreli sergisi ‘1914 Kuşağı: Tanıdığımız Ressamlar’, 26 Eylül Cumartesi günü ziyarete açılacak. İş Sanat ile Arkas Sanat iş birliğiyle hazırlanan serginin küratörlüğünü, aynı zamanda Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’nin kurucu küratörü olan Prof. Dr. Gül İrepoğlu üstleniyor. Türkiye İş Bankası ve Arkas koleksiyonlarından yaklaşık 200 eseri bir araya getiren sergi, 12 Temmuz 2027’ye kadar müzenin ikinci ve üçüncü katlarında görülebilecek.

 

 

 

1914 Kuşağı’nın hikâyesi, 20. yüzyılın başlarında İstanbul’da başlayan sanat eğitimlerinin Paris’te sürdürülmesiyle şekillendi. İbrahim Çallı, Feyhaman Duran, Namık İsmail, Sami Yetik, Ali Sami Boyar, Hüseyin Avni Lifij, Mehmed Ruhi Arel, Nazmi Ziya Güran ve Hikmet Onat, dönemin sanat eğitimi anlayışı içinde Paris’e gönderilen ressamlar arasında yer aldı. Ancak Birinci Dünya Savaşı’nın başlaması, eğitimlerini sürdüren bu sanatçıların Türkiye’ye dönmesine yol açtı.

 

Paris’te karşılaştıkları sanat ortamı ve özellikle Empresyonizm, kuşağın resim anlayışında etkili oldu. Prof. Dr. Gül İrepoğlu, serginin temel aldığı bu süreci, sanatçıların Paris’te mevcut akademik yaklaşımların yerine artık yenilik olmaktan çıkmış olsa da kendilerine yakın buldukları Empresyonizm üzerinden kendi özgün üsluplarını oluşturmalarıyla açıklıyor.

 

İstanbul’a dönüşleriyle birlikte sanatçıların önünde bu kez farklı bir dönem açıldı. İstanbul ve Ankara’daki sergilere katıldılar, Anadolu’nun çeşitli yörelerini eserlerine taşıdılar ve sanat üzerine yazılar kaleme aldılar. Böylece yalnızca resim üreten sanatçılar olarak değil, toplumda görsel sanatlar üzerine düşüncenin ve sanat beğenisi kavramının gelişmesinde rol oynayan isimler olarak da öne çıktılar. Aynı zamanda sonraki kuşakların sanat eğitiminde görev aldılar.

 

 

‘1914 Kuşağı: Tanıdığımız Ressamlar’ sergisinin kurgusu yalnızca dokuz sanatçının eserlerini yan yana getirmiyor. Kuşağın oluşumunda etkili olan hocalarla başlayan sergi, kuşağın kendi üretimlerine, aynı dönemde yaşayan ressamlara ve yetiştirdikleri sanatçılara doğru genişliyor.

 

Serginin ilk bölümünde 1914 Kuşağı’nın hocalarının eserlerinden örnekler yer alıyor. Ardından kuşağın temsilcilerinin yapıtları konularına göre sıralanıyor. ‘Zamanı Paylaşanlar’ başlıklı bölümde aynı dönemde üretim yapan ressamların çalışmaları görülürken, ‘Binbir Filizli Bahçe’ bölümünde kuşağın öğrencilerinin eserlerine yer veriliyor. Böylece serginin kronolojik bir sanatçı diziliminin ötesine geçerek hoca, meslektaş ve öğrenci ilişkilerini de görünür kılan bir çerçeve kurması hedefleniyor.

 

Seçkide Fernand Cormon’un “Bekleyiş” adlı eseri de yer alıyor. Cormon, Paris’teki eğitimleri sırasında 1914 Kuşağı ressamlarının hocaları arasında bulunuyordu. Kuşağın temsilcilerinden İbrahim Çallı’nın “Gül Koklayan Kadın”, Feyhaman Duran’ın “Mavi Şalvarlı Kız”, Namık İsmail’in “Harman” ve Hikmet Onat’ın “Peyzaj-Ortaköy” adlı eserleri de serginin öne çıkan yapıtları arasında bulunuyor. Hikmet Onat’ın “Peyzaj-Ortaköy” adlı çalışması ayrıca Türkiye İş Bankası Sanat Eserleri Koleksiyonu’na giren ilk eser olma özelliğini taşıyor.

 

Nazmi Ziya Güran’ın ışıkla şekillenen doğa görünümleri, Hüseyin Avni Lifij’in gizemli kompozisyonları, Ali Sami Boyar’ın eserleri ile Sami Yetik ve Mehmed Ruhi Arel’in memleket görünümleri de seçkinin parçaları arasında. Bu eserler, kuşağın farklı konulara ve resim anlayışlarına yönelen üretimlerini aynı sergi içinde izleme olanağı sunuyor.

 

 

 

Sergiye eşlik eden yayın da serginin kapsamını genişletiyor. Prof. Dr. Gül İrepoğlu tarafından hazırlanan kitapta Türkiye İş Bankası ve Arkas koleksiyonlarından seçilen eserlerin yanı sıra döneme ait fotoğraflar bulunuyor. Yayının dikkat çeken bölümlerinden birini ise sanatçıların Paris’e uzanan yolculukları oluşturuyor.

 

İrepoğlu, ressamların Paris yolculuklarını diyaloglar üzerinden kurgulanan kısa hikâyeler aracılığıyla aktarıyor. Böylece sergide eserler üzerinden kurulan anlatı, yayında dönemin sanatçıları ve yaşadıkları dönem üzerine farklı bir okuma ile tamamlanıyor. Kitabın, 1914 Kuşağı’nın sanat tarihindeki yerini ve dönemin sanat ortamını ele alan bir kaynak olarak değerlendirilmesi hedefleniyor.

 

 

Serginin gerçekleştiği Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, İstiklal Caddesi üzerindeki tarihi Baudouy, diğer adıyla Bodvi Apartmanı’nda bulunuyor. 1900’lerin başından itibaren farklı ailelere ve iş yerlerine ev sahipliği yapan yapı, 1953-2016 yılları arasında Türkiye İş Bankası Beyoğlu Şubesi olarak hizmet verdi. Dört yıllık kapsamlı restorasyon ve renovasyon sürecinin ardından Cumhuriyet’in 100. yılı olan 29 Ekim 2023’te Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi olarak ziyarete açıldı.

Müzenin sergi düzeninde kalıcı ve süreli sergiler farklı katlarda konumlanıyor. Beşinci ve dördüncü katlarda ‘Türk Resmini İzlemek’ başlıklı kalıcı koleksiyon sergisi bulunurken ikinci ve üçüncü katlar süreli sergilere ayrılıyor. Giriş katında İstiklal Caddesi’yle bütünleşen kafe ve RHM Dükkân yer alıyor. Çok amaçlı etkinlik alanı BlackBox’ta ise kültür-sanat seminerleri ve çocuklara yönelik sanat atölyeleri düzenleniyor.

 

Müzenin açılışından sonraki uluslararası görünürlüğü de dikkat çekti. Avrupa Müze Forumu, 2025 yılında Polonya’nın Bialystok kentinde düzenlenen ‘The European Museum of the Year Award’ yıllık konferansı kapsamında Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi’ne ‘Özel Takdir Ödülü’ verdi. Müze, jüri tarafından özgün küratöryel yaklaşımı, Türk sanat tarihine kazandırdığı yeni perspektif, tarihi unsurlarla çağdaş mimariyi bir araya getiren yapısı, erişilebilirlik standartları ve sergileme anlayışı üzerinden takdir edildi.

 

 

 

‘1914 Kuşağı: Tanıdığımız Ressamlar’, Milliyet Sanat’ın Eylül 2026 sayısının da kapak dosyasını oluşturdu. Dergi, sergiyi yalnızca eserlerin bir araya geldiği bir seçki olarak değil, Türk resim tarihinin bu önemli kuşağının gençlik yıllarından Paris deneyimine, hocalarıyla ilişkilerinden öğrencilerine uzanan sanat ortamıyla birlikte ele aldı. Serginin küratörü Prof. Dr. Gül İrepoğlu, Milliyet Sanat’ın Eylül sayısında kuşağın öncü ressamlarının kesişen hikâyelerini ve Türk resminin gelişimindeki rollerini anlattı.

 

Sergi açıldığında ziyaretçiyi yalnızca tanınmış tabloların oluşturduğu bir seçki değil, bir dönemin sanat eğitimi ve üretim ilişkilerini birlikte izleyebileceği bir kurgu karşılayacak. Paris’te başlayan eğitim, savaş nedeniyle yarıda kalan bir yolculuk, İstanbul’a dönüş, değişen sanat ortamı, Anadolu’ya yönelen bakış ve sonraki kuşaklara aktarılan deneyim, ‘1914 Kuşağı: Tanıdığımız Ressamlar’ın ana eksenlerini oluşturuyor.

 

 

 

‘1914 Kuşağı: Tanıdığımız Ressamlar’

Küratör: Prof. Dr. Gül İrepoğlu

Yer: Türkiye İş Bankası Resim Heykel Müzesi, İstiklal Caddesi No: 144, Beyoğlu, İstanbul

Açılış: 26 Eylül 2026

Sergi: 26 Eylül 2026 - 12 Temmuz 2027

Katlar: Müzenin ikinci ve üçüncü katları

Ziyaret: Salı-Cuma 10.00-19.00, Cumartesi-Pazar 12.00-19.00

Müze, Şişhane Metro İstasyonu ve Tünel’e yürüme mesafesinde, Odakule Tramvay Durağı’nın yanında bulunuyor.