Europa Nostra Ödülleri 2026 yılı kazananları arasında, Yurttaş Katılımı ve Farkındalık Yaratma kategorisinde Türkiye’den “Kültürel Miras Alanlarında Deprem Hasarının Değerlendirilmesi” projesi de yer aldı. 2023 Şubat depremleri sonrasında araştırmacılar ve gönüllüler tarafından hızla oluşturulan dijital bir izleme sistemini içeren girişim, kamuoyundan gelen bildirimleri uydu analizleriyle birleştirerek, 1.500’den fazla miras alanındaki hasarı belgeledi ve iyileşme ile afet müdahalesi için açık erişimli bir kaynak oluşturdu.

 

 

Ödül Jürisi proje için şu değerlendirmede bulundu: “Bu girişim, doğal bir afetin ardından hızlı harekete geçmenin kültürel mirasın korunmasını nasıl destekleyebileceğini göstermektedir. Jüri, akademik gönüllülerin güçlü katkısını ve yurttaş bilimi ile açık verilere dayalı uzaktan algılamanın yenilikçi biçimde bir araya getirilmesini takdir etmektedir. Ayrıca, risk altındaki mirası belgelemek amacıyla ulusal ve uluslararası araştırma ağlarının birbirine bağlanmasının değerini de ortaya koymaktadır.”

 

Ege Üniversitesi’nden arkeolog Prof. Dr. Çiler Çilingiroğlu ve Akdeniz Üniversitesi'nden uzaktan algılama uzmanı Doç.Dr. Nusret Demir öncülüğünde gerçekleşen gönüllü proje sayesinde 6 Şubat depremlerinin yarattığı hasara ilişkin ilk büyük ölçekli genel değerlendirmelerden biri ortaya çıkmış oldu. On bir il genelinde 1.500’den fazla arkeolojik ve tarihi alan belgelendi ve değerlendirildi.

 

 

 

Sonuçlar önemli örüntüleri ortaya koydu. Kayıt altına alınan hasarın en büyük bölümünü Osmanlı Dönemi’ne ait yapılar oluştururken, tarih öncesi höyükler çoğu zaman daha yüksek yapısal dayanıklılık gösterdi. Veri seti, sismik olaylara karşı en kırılgan miras alanı türlerinin belirlenmesine yardımcı oldu ve koruma planlaması ile acil müdahale süreçleri için değerli bilgiler sağladı.

 

Projenin temel çıktılarından biri, açık erişimli bir dijital kaynağın oluşturulması oldu. Ekip, toplanan verileri araştırmacılar, miras uzmanları ve yerel topluluklar için erişilebilir kılan bir makalenin yayımlanmasının ardından, 2025 yılında etkileşimli bir çevrimiçi harita başlattı.

 

Girişim herhangi bir bütçe olmadan yürütüldü ve tamamen gönüllü emeğine ile açık erişimli verilere dayandı. Doğal afetlerin ardından hızlı miras değerlendirmesi için ölçeklenebilir ve düşük maliyetli bir model ortaya koydu. Bu yaklaşım, açık veri, uydu görüntüleri ve koordine yurttaş katılımı kullanılarak başka bölgelerde de uygulanabileceği belirtiliyor.