Bir tuvalet kâğıdı rulosu, bir sünger, birkaç boru ya da insan yüzü biçimi verilmiş bir kil parçası, sahnede nasıl bir karaktere dönüşebilir? İsviçreli Mummenschanz topluluğu, 1972’den bu yana bu sorunun peşinde. Konuşmanın, müziğin ve sözel anlatımın yer almadığı gösterilerinde hareket, beden, biçim ve ışık, kendi başına bir tiyatro dili oluşturuyor. Gündelik yaşamın sıradan nesneleri, siyah sahne fonunun önünde alışılmadık canlılara dönüşürken izleyicinin hayal gücü de anlatının bir parçası haline geliyor. Yarım asrı aşan geçmişinde farklı ülkelerden ve kültürlerden seyircilerle buluşan topluluk, “50 Years” prodüksiyonuyla İstanbul’da sahneye çıkıyor.

 

 

 

Mummenschanz’ın sahne anlayışında maske, oyuncunun yüzünü gizleyen bir aksesuar olmanın ötesinde, yeni bir karakterin ortaya çıkmasını sağlayan temel araçlardan biri. Oyuncuların bedenleriyle birlikte biçim değiştiren maskeler ve nesneler, kimi zaman insan yüzünü andıran ifadeler kazanıyor, kimi zaman da tanınabilir herhangi bir canlıya benzemeyen soyut figürlere dönüşüyor. Siyah fon, bu biçimlerin belirginleşmesini sağlayan görsel bir alan oluştururken ışık, hareket ve beden kullanımı sahnedeki dönüşümlerin izlenmesini mümkün kılıyor.

 

Tuvalet kâğıdının yüzlere ve hareketli figürlere dönüştüğü sahneler, havayla şişirilmiş dev karakterler ve insan bedenini gizleyerek uzun bir boru görünümü kazandıran tasarımlar, topluluğun tanınan çalışmaları arasında yer alıyor. Kil benzeri malzemelerle oluşturulan yüzler de hareket ettikçe değişen ifadeleriyle anlatının parçasına dönüşüyor. Bu sahne düzeninde karakterler, konuşarak değil, birbirleriyle kurdukları fiziksel ilişkiler ve biçim değişiklikleri aracılığıyla varlık kazanıyor.

 

Gösterilerde diyalog ve müzik kullanılmaması, anlatının izleyiciye aktarılmasında beden dilini ve görsel algıyı öne çıkarıyor. Mummenschanz’ın çalışmaları bu yönüyle, sözel anlatıma dayanmayan çağdaş tiyatronun uluslararası alanda tanınan örnekleri arasında gösteriliyor. Topluluğun farklı yaşlardan izleyicilere ulaşabilmesinde, anlatının belirli bir dili bilme koşuluna bağlı olmaması da etkili oluyor.

 

 

Mummenschanz, 1972 yılında Floriana Frassetto, Andres Bossard ve Bernie Schürch tarafından Paris’te kuruldu. Üç sanatçı, maske tiyatrosu, mim ve fiziksel anlatım olanaklarından yararlanarak geleneksel diyalog ve dekor düzeninin dışında bir sahne dili geliştirdi. Topluluğun adı da maskelenme ve kılık değiştirme fikriyle bağlantılı bir anlam taşıyor.

 

İlk yıllarında Avrupa’da gösteriler yapan topluluk, 1973’te Amerika Birleşik Devletleri’ne davet edildi. Başlangıçta kısa süreli olması planlanan bu ziyaret, grubun ABD’de daha uzun süre çalışmasına olanak tanıdı. Mummenschanz, sonraki yıllarda büyük kentlerde sahne aldı ve 1977’de New York’un Broadway bölgesindeki Bijou Theatre’da gösterilerine başladı. 1977 ile 1980 arasında burada toplam 1.326 temsil gerçekleştirdi. Broadway dönemi, topluluğun Avrupa dışındaki tanınırlığını artıran önemli aşamalardan biri oldu.

 

 

 

Mummenschanz’ın geniş kitlelerce tanınmasında televizyon programlarına katılması da rol oynadı. Topluluk, “The Muppet Show” ve “Sesame Street/Susam Sokağı” gibi yapımlarda yer aldı ayrıca “The Johnny Carson Show” ve “The Red Skelton Show” programlarında da izleyici karşısına çıktı. Görsel anlatıma dayanan gösterileri, televizyonun farklı yaş gruplarına ulaşan yapısıyla buluşarak topluluğun sahne dışındaki görünürlüğünü de genişletti.

 

Topluluğun repertuvarı, yıllar içinde farklı uzunluklarda programlar ve çok sayıda sahne çalışmasıyla gelişti. Maskeler, gündelik nesneler ve oyuncuların bedenleri etrafında kurulan bu görsel dünya, Mummenschanz’ın ayırt edici özelliğini korurken yeni biçimlerin ve sahne fikirlerinin denenmesine de alan açtı. Klasikleşen karakterlerin yeniden sahnelenmesi, topluluğun geçmiş repertuvarını sonraki kuşaklarla buluşturan çalışmalarının bir parçası haline geldi.

 

 

Topluluğun kuruluşunda yer alan üç sanatçıdan Andres Bossard, 1992’de hayatını kaybetti. Bernie Schürch ise 2012’de sahne çalışmalarından emekli oldu. Floriana Frassetto, bu gelişmelerin ardından Mummenschanz’ın sanatsal yönünü belirleyen isim olarak çalışmalarını sürdürdü. Topluluğun karakterlerini ve görsel dünyasını şekillendiren Frassetto, geçmiş repertuvarın korunmasıyla yeni sahne fikirlerinin geliştirilmesini bir arada yürüttü.

 

Mummenschanz’ın yarım asrı aşan geçmişi, yalnızca belirli karakterlerin tekrar tekrar sahnelenmesinden ibaret değil. Topluluğun farklı dönemlerde oluşturduğu programlar, maskelerin ve nesnelerin sahnede yeni biçimler kazanabileceği bir araştırma alanı da oluşturdu. Bugün repertuvarın klasikleşmiş örnekleri, bu uzun yaratıcı sürecin tanınan parçaları arasında yer alıyor.

 

 

Mummenschanz, yarım asırlık sahne geçmişini kutlamak üzere hazırladığı “50 Years” prodüksiyonunda topluluğun en çok tanınan skeçlerini ve görsel çalışmalarını yeniden izleyiciyle buluşturuyor. Program, maskelerle yaratılan karakterleri, gündelik nesnelerden üretilen sıra dışı biçimleri ve fiziksel anlatıma dayanan sahneleri bir araya getiriyor.

 

Topluluğun İstanbul gösterileri, 31 Ekim Cumartesi ve 1 Kasım Pazar günlerinde Terminal Kadıköy’deki Paribu Art Ana Sahne’de gerçekleştirilecek. İlk temsil 31 Ekim saat 20.30’da, ikinci temsil ise 1 Kasım saat 15.00’te başlayacak. Kapılar, ilk gösteri için 20.00’de, ikinci gösteri için 14.30’da açılacak. Gösterinin süresi 90 dakika olarak belirtiliyor ve temsil ara verilmeden oynanıyor. Etkinlik, dokuz yaş ve üzerindeki izleyicilere açık.

 

 

 

Mummenschanz, İstanbul gösterilerinin ardından sahne yolculuğunun son dönemine girmeye hazırlanıyor. Topluluk, resmî internet sitesinde duyurduğu “Adieu!” adlı veda prodüksiyonuyla 1972’de başlayan tiyatro geçmişini sonlandıracağını açıkladı. Floriana Frassetto’nun hazırladığı program, 55 yıllık tiyatro tarihinden seçilmiş karakterleri ve sahneleri bir araya getirirken yeni görsel düzenlemelere de yer veriyor.

 

“Adieu!” turnesinin ilk gösterisi 3 Aralık 2026’da Zürih’teki Theater 11’de yapılacak. İsviçre genelinde 25 farklı mekâna ulaşması planlanan turnenin 2027 yılının sonuna kadar sürmesi öngörülüyor. Doksan dakikalık ve arasız olarak tasarlanan bu son program, topluluğun uzun yıllar boyunca geliştirdiği görsel anlatım biçimini yeniden sahneye taşıyacak.

 

Kuruluşundan itibaren sözcükler ve müzik yerine maskeleri, nesneleri ve beden hareketlerini kullanan Mummenschanz, “Adieu!” ile uluslararası sahne yaşamını noktalayacak. İstanbul’daki “50 Years” gösterileri ise topluluğun klasikleşmiş çalışmalarını canlı izleme olanağı sunacak.