İspanyol dansının uluslararası repertuvarında özel bir yere sahip olan “Carmen”, bu kez İstanbul'da sahnelenecek. Dünyanın önde gelen flamenko topluluklarından Fundación Antonio Gades'in sahneye taşıdığı yapım, özgürlük, tutku, aşk ve çatışma ekseninde şekillenen hikâyesini dansın diliyle anlatıyor. Koreograf Antonio Gades ile İspanyol yönetmen Carlos Saura'nın ortak çalışması olarak 1983 yılında önce sinemaya, ardından sahneye uyarlanan eser, minimalist sahne düzeni, canlı flamenko gitarı ve şarkılarla şekillenen müzikal yapısıyla dikkat çekiyor. Topluluk, Türkiye'deki ilk gösterisinde 11 Kasım akşamı Zorlu PSM Turkcell Sahnesi'nde olacak.

 

 

Antonio Gades, 14 Kasım 1936'da İspanya'nın Alicante bölgesindeki Elda kentinde doğdu. Asıl adı Antonio Esteve Ródenas olan sanatçı, 20. yüzyıl İspanyol dansının ve flamenkonun uluslararası alanda tanınmasında önemli rol oynayan koreograflar arasında yer alıyor. Çocukluk yıllarında ailesiyle Madrid'e taşınan Gades, dans eğitimine 1950'li yılların başında Maestra Palitos'nun okulunda başladı. 1954'te Pilar López'in İspanyol Balesi topluluğuna katılması, profesyonel kariyerinin dönüm noktalarından biri oldu. Sanatçıya Antonio Gades sahne adını da Pilar López verdi. Toplulukta dansçı ve başdansçı olarak görev alan Gades, Avrupa ve dünyanın farklı ülkelerinde gerçekleştirilen turneler sayesinde uluslararası sahne deneyimi kazandı.

 

Pilar López'in topluluğundan ayrıldıktan sonra kendi sanatsal çizgisini geliştirmeye yönelen Gades, İtalya ve Fransa'da çalışmalarını sürdürdü. Milano'daki Teatro alla Scala'da koreograf ve başdansçı olarak görev yaptı. 1960'lı yıllarda kendi topluluğunu oluşturarak koreograf ve sanat yönetmeni kimliğiyle öne çıktı. Flamenkonun geleneksel hareket dağarcığını korurken dansı yalnızca teknik beceri ve gösterişli figürlerden ibaret görmeyen Gades, beden hareketlerini karakterlerin duygularını, toplumsal ilişkilerini ve dramatik çatışmalarını anlatan bir sahne diline dönüştürdü.

 

1974'te Federico García Lorca'nın aynı adlı oyunundan uyarladığı “Bodas De Sangre”, sanatçının koreografik yaklaşımını ortaya koyan önemli çalışmalarından biri oldu. Dans, tiyatro ve dramatik anlatımı bir araya getiren eser, daha sonra Carlos Saura tarafından sinemaya da uyarlandı. Gades'in 1978'de kurulan İspanyol Ulusal Balesi'nin ilk sanat yönetmeni olarak görev yapması da kariyerinin önemli aşamalarındandı. 1980'e kadar sürdürdüğü bu görevinde İspanyol dansının tarihsel ve kültürel mirasını repertuvara taşıdı.

 

 

 

Antonio Gades'in kariyerinde İspanyol yönetmen Carlos Saura ile gerçekleştirdiği iş birliği ayrı bir yere sahip. İkili, dansın sinema aracılığıyla anlatılabileceği farklı bir dil geliştirdi. 1981'de “Bodas De Sangre” ile başlayan sinema iş birliği, “Carmen” ve “El Amor Brujo” filmleriyle devam etti. Saura'nın sinematografik yaklaşımı ile Gades'in koreografik anlatımı, İspanyol dansının uluslararası alanda daha geniş kitlelere ulaşmasına katkıda bulundu.

 

Gades'in 1983'te “Carmen” için geliştirdiği koreografi, Prosper Mérimée'nin 1845 tarihli aynı adlı novellasından hareket ediyordu. Ancak eserin sanatçının yaşamındaki yeri daha eskiye uzanıyordu. Gades, 1957'de Pilar López topluluğunda Bizet'nin “Carmen” operasının dans uyarlamasında başdansçı olarak görev almıştı. Yıllar sonra kendi koreografik yaklaşımıyla yeniden ele aldığı eser, sanatçının dans ve tiyatro arasındaki ilişkiye bakışını yansıtan başlıca çalışmalarından biri haline geldi.

 

“Carmen”in sinema filmi 1983'te gösterime girdi. Aynı yıl sahne uyarlaması da 17 Mayıs'ta Paris'teki Théâtre de Paris'de prömiyer yaptı. Gades'in koreografisi ile Saura'nın sahne ve görüntü düzenine yansıyan anlatım anlayışı, flamenkonun ritmik gücünü dramatik bir hikâyeyle birleştirdi. Eserde “Carmen”, yalnızca bir aşk üçgeninin merkezindeki kadın karakter olarak değil, kendi kararlarını verme ve özgürlüğünü koruma mücadelesi veren bir figür olarak ele alınıyor.

 

 

“Carmen”in müzikal yapısı, eserin farklı sanat disiplinlerini buluşturan yaklaşımının önemli bir parçasını oluşturuyor. Georges Bizet'nin “Carmen” operasından bölümlerin yanı sıra Manuel Penella'nın “El Gato Montés” eserinden ve Federico García Lorca'nın “Verde Que Te Quiero Verde” şiiriyle ilişkilendirilen müzikal yorumdan yararlanılıyor. Antonio Gades, Antonio Solera ve Ricardo Freire'nin müzikal katkılarıyla şekillenen yapımda, kayıtlı müzik ile sahnede icra edilen canlı flamenko müziği bir araya geliyor.

 

Minimalist sahne tasarımı, dansçıların hareketlerini ve müziğin ritmini ön plana çıkarırken sinematografik geçişler Carlos Saura'nın sinema dilinin etkisini yansıtıyor. Eserde flamenko gitarı ve şarkılar, dansın dramatik yapısını destekleyen unsurlar olarak kullanılıyor. Böylece “Carmen”in hikâyesi yalnızca koreografik hareketlerle değil, müzik ve tiyatral anlatımın ortak diliyle sahneye taşınıyor.

 

 

Antonio Gades'in 20 Temmuz 2004'te Madrid'de hayatını kaybetmesinin ardından sanatsal mirasının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla çalışmalarını sürdüren Fundación Antonio Gades, sanatçının sağlığında kurduğu bir kültür kuruluşu. 25 Mayıs 2004'te Madrid'de kurulan kâr amacı gütmeyen vakıf, Gades'in koreografilerinin korunması, belgelenmesi, yeniden sahnelenmesi ve İspanyol dansının uluslararası alanda tanıtılması için faaliyet gösteriyor.

 

Vakıf, sanatçının sahne çalışmalarını yaşatmanın yanı sıra yaşamına ve kariyerine ilişkin fotoğrafları, afişleri, sahne programlarını, yazışmaları, basın kupürlerini ve görsel-işitsel belgeleri içeren arşiv çalışmalarını da yürütüyor. 2018 yılında İspanya Ulusal Sahne Sanatları ve Müzik Enstitüsü (INAEM) ile yapılan anlaşma kapsamında arşivin korunması ve belgelenmesine yönelik çalışmalar Sahne Sanatları ve Müzik Dokümantasyon Merkezi'ne (CDAEM) devredildi.

 

Vakıf başkanlığını Antonio Gades'in kızı, oyuncu María Esteve yürütürken genel direktörlük görevini sanatçının eşi Eugenia Eiriz üstleniyor. Kuruluşun çalışmaları arasında flamenkonun ve İspanyol dansının farklı kuşaklara aktarılmasını hedefleyen eğitim projeleri de bulunuyor. İlk ve ortaöğretim öğrencilerine flamenkoyu tanıtmayı amaçlayan Flamenco en el Aula programı, bu çalışmaların örneklerinden biri.

 

Vakıf ile bağlantılı olarak faaliyet gösteren Compañía Antonio Gades ise sanatçının koreografik repertuvarını sahneye taşıyan dans topluluğu. Stella Arauzo'nun sanat yönetmenliğindeki topluluk, Gades'in koreografik mirasını aslına uygun biçimde yeniden sahneleyerek “Bodas De Sangre”, “Carmen”, “Fuenteovejuna” ve “Fuego” gibi eserleri uluslararası izleyiciyle buluşturarak vakıf tarafında arşiv, eğitim ve kültürel miras çalışmalarını sürdürürken topluluk da bu mirasın sahnede yaşamaya devam etmesini sağlıyor.

 

 

Antonio Gades'in koreografik repertuvarındaki önemli eserlerden biri olan “Carmen”, ilk gösteriminden bu yana farklı ülkelerde sahnelendi. Gades'in Carlos Saura ile gerçekleştirdiği çalışmaların önemli halkalarından biri olarak İspanyol dansının uluslararası alandaki görünürlüğüne katkıda bulundu. Sanatçının dans anlayışını ve flamenkonun dramatik anlatım olanaklarını bir araya getiren yapım, Fundación Antonio Gades'in repertuvarında yer almaya devam ediyor.

 

Gades'in diğer önemli koreografik çalışmalarından “El Amor Brujo”nun sahne versiyonu “Fuego”, 1989'da izleyiciyle buluştu. Sanatçının son büyük koreografik çalışması olan “Fuenteovejuna” ise Lope de Vega'nın aynı adlı tiyatro eserinden uyarlandı ve 1994'te Cenova'da sahnelendi. Bu eserlerde de bireysel hikâyelerden toplumsal dayanışmaya uzanan farklı temalar, dansın anlatım olanaklarıyla ele alındı.

 

Fundación Antonio Gades'in sahneye taşıdığı “Carmen”, 11 Kasım Çarşamba günü saat 20.30'da Zorlu PSM Turkcell Sahnesi'nde izleyici karşısına çıkacak. Gösterinin kapıları 19.30'da açılacak.