Bazı hayat hikâyeleri yalnızca bir insana ait değildir. Bir ailenin, bir halkın, hatta bir dönemin hafızasını taşır. Şahsenem'in hikâyesi de Çerkes Sürgünü'nün kuşaklar boyunca süren izlerinden Türkiye'nin yakın tarihine uzanıyor. Yurdundan koparılan bir halkın belleği, değiştirilen isimlerde, unutulmaya zorlanan dillerde ve kuşaktan kuşağa aktarılan hatıralarda yaşamaya devam ediyor.

 

Kitabın merkezinde, genç yaşta adı elinden alınan Şahsenem var. Önce adındaki “Şah” eksiltiliyor, ardından resmî kayıtlarda Ayşe'ye dönüşüyor. Yaklaşık bir yüzyıla yayılan yaşamında yoksulluğu, kayıpları, göçleri, hapishane yollarını ve değişen bir ülkenin toplumsal sarsıntılarını deneyimliyor. Çocuklarını büyütüyor, tarlalarda çalışıyor; bazen boyun eğiyor, bazen karşı çıkıyor, yanılıyor, yeniden öğreniyor. Okula gönderilmeyen küçük kız, seksen yaşında harflerle yeniden tanışıyor.

 

Fatma Duran, annesini yalnızca fedakârlıkları ve acılarıyla anlatmıyor. Şahsenem, kahkahası, hazırcevaplığı, merakı ve kendi kararlarını verme cesaretiyle de karşımıza çıkıyor. Onun yaşamı üzerinden Cumhuriyet'in eğitim ve üretim alanındaki dönüşümleri, kırsal yaşam, 12 Eylül dönemi, cezaevleri ve insan hakları mücadelesi, bir ailenin gündelik hayatında karşılık buluyor. Böylece ülkenin tarihi, kadınların çoğu zaman görünmeyen emeği ve tanıklıklarıyla birlikte anlatılıyor.

 

Duran, annesinin sözlü anlatılarını kendi tanıklığıyla buluştururken kişisel hafızayı toplumsal hafızaya taşıyor. Bir annenin kızına bıraktığı yaşam mirası, böylece yazılı bir tanıklığa dönüşüyor.

 

“Sen tut bunun ucundan… Bu benim hikâyem... Adımla sanımla…”

 

Şahsenem'in kızına bıraktığı bu sözler, kitabın yazılma nedenini de açıklıyor. Otuz beş yıllık hemşirelik deneyiminden doğan ilk kitabı Bir Doz Yaşam – Yaşamın ve Ölümün Kıyısında ile insan yaşamının kırılganlığına ve unutulmaması gereken hikâyelere eğilen Fatma Duran, ikinci kitabında bu kez annesinin yaşamından hareketle bir dönemin toplumsal hafızasını kayıt altına alıyor.

 

Benim Adım Şahsenem, bir annenin kızına bıraktığı hatıranın ötesinde, kadınların kendi adlarıyla, kendi sözleriyle ve kendi hikâyeleriyle var olma hakkını anlatıyor. Bir kadının adında saklı kalan yaşamı, geçmişle gelecek arasında kurulan bir bellek köprüsüne dönüştürüyor.