Suzan Somalı Sönmez

ssomalisonmez@gmail.com

İklim krizi, yalnızca bilimsel raporların, siyasi kararların ve ekonomik hedeflerin konusu değil. Doğrudan insan yaşamını, kentleri, kültürel mirası ve gelecek kuşakların dünyasını ilgilendiren bu mesele, sanatın farklı disiplinlerinde de karşılık buluyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı COP31, 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştirilirken iklim gündeminin kültür ve sanatla buluştuğu geniş bir program da hazırlanmış durumda.

Konferansın ‘Yeşil Bölge’ olarak adlandırılan halka açık alanında sergilerden konserlere, dans gösterilerinden atölyelere uzanan etkinlikler düzenleniyor. Antalya’nın tarihî mekânları da belediyenin hazırladığı kültür-sanat takvimiyle programın parçası haline geliyor. Uluslararası sanatçıların çalışmaları, Türkiye’den sanatçıların üretimleri, genç müzisyenlerin konserleri ve kültürel miras üzerine toplantılar aynı dönemde farklı mekânlarda izleyiciyle buluşuyor.

COP31’in kültür-sanat programı, iklim değişikliğini sanatın diliyle anlatmanın yanı sıra kültür kurumlarının, sanatçıların ve yaratıcı sektörlerin iklim eylemine nasıl katkıda bulunabileceğini de tartışmaya açıyor.

Tarkan’dan dünyaya “Wake Up” çağrısı

COP31’in müzik aracılığıyla uluslararası kamuoyuna ulaşan en dikkat çekici projelerinden biri Tarkan’ın “Wake Up” çalışması. Sanatçı, söz ve müziği kendisine ait olan 2008 tarihli “Uyan” şarkısını, iklim konferansı için İngilizce sözler ve yeni düzenlemeyle yeniden hazırladı. “Wake Up” adıyla yayınlanan parçanın video klibi 1 Kasım’da sanatçının resmî YouTube kanalında paylaşıldı; 6 Kasım itibarıyla Apple Music’te de yerini aldı.

Milyonlarca izlemeye ulaşan klipte iklim değişikliğinin doğa üzerindeki etkilerini gösteren görüntüler kullanılıyor. Şarkı, bireysel ve toplumsal sorumluluğa, dayanışmaya ve ortak mücadeleye vurgu yaparken dinleyiciyi zaman kaybetmeden harekete geçmeye çağırıyor. Tarkan, çalışmayı daha geniş bir dinleyici kitlesine ulaşmak ve iklim krizi karşısında ortak mücadele mesajını duyurmak amacıyla hazırladığını açıkladı.

COP31 için hazırlanan bir diğer müzik çalışması ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından tanıtılan İngilizce “Let’s COP” şarkısı. “Tek Dünya, Tek Çağrı” mesajı etrafında şekillenen parçada iklim değişikliğiyle mücadele ve ortak gelecek için harekete geçme çağrısı yapılıyor. Çalışmanın video klibinde Türkiye’nin doğal ve kültürel güzelliklerinden görüntüler de kullanılıyor. Uganda’da faaliyet gösteren Hypers Kids Africa grubundaki çocukların şarkı eşliğinde gerçekleştirdiği dans gösterisi de parçanın uluslararası sosyal medya paylaşımlarına taşınmasını sağladı.

Konserlerden söyleşilere: COP Entertainment

COP Entertainment, iklim zirvesini daha geniş bir toplumsal farkındalık hareketine dönüştürmeyi amaçlayan etkinlik programı olarak tasarlandı. ‘Yeşil Bölge'de düzenlenen konserler, atölyeler, resepsiyonlar ve panel tartışmaları bu programın çatısı altında bir araya geliyor. Böylece COP31'in kültür-sanat etkinlikleri yalnızca sahne performanslarıyla sınırlı kalmıyor; farklı yaş gruplarından ziyaretçileri iklim meselesi etrafında buluşturan katılımcı etkinliklere de alan açıyor.

Halka açık ‘Yeşil Bölge’ programında farklı müzik türlerinden sanatçılar ve sahne toplulukları bir araya geliyor. Programın müzik ve sahne sanatları bölümünde Anadolu Ateşi, Yalın, Burhan Öçal ve Ebru Yaşar yer alıyor.

Mustafa Erdoğan’ın genel sanat yönetmenliğini üstlendiği Anadolu Ateşi, 14 Kasım’da Türk Telekom Büyük Amfitiyatro’da iki ayrı gösteriyle sahne alacak. Yalın, 15 Kasım saat 20.00’de aynı amfitiyatroda konser verecek. Perküsyon sanatçısı Burhan Öçal, 18 Kasım’da Folkart Küçük Amfitiyatro’da müzikseverlerle buluşurken Ebru Yaşar da aynı akşam saat 20.00’de Türk Telekom Büyük Amfitiyatro’da sahneye çıkacak. Konser ve gösteriler ücretsiz olarak gerçekleştirilecek.

Konferansın açılış gününde, 9 Kasım saat 18.30’da Nurol Holding Kongre Merkezi A1 Gazze Salonu’nda Ahmet Adnan Saygun’un “Yunus Emre Oratoryosu” seslendirilecek. Türk çok sesli müzik repertuvarının önemli eserlerinden biri olan oratoryo, programın klasik müzik alanındaki dikkat çekici etkinlikleri arasında.

Doğuş Çocuk Senfoni Orkestrası 20. yılını COP31’de kutluyor

COP31’in müzik programındaki önemli buluşmalardan biri de Doğuş Çocuk Senfoni Orkestrası’nın 20. Yıl Konseri. Doğuş Grubu tarafından 2006’da kurulan ve Türkiye’nin ilk daimî ulusal çocuk senfoni orkestrası olma özelliğini taşıyan topluluk, kuruluş yıl dönümünü 18 Kasım’da Antalya’da vereceği özel konserle kutlayacak.

Konser hazırlıkları için yürütülen çalışmalara 190’ın üzerinde genç müzisyen katıldı. Bu çalışmalar sonucunda Türkiye’nin 10 farklı şehrinden seçilen 80 genç müzisyen, orkestranın Genel Müzik Direktörü Prof. Rengim Gökmen yönetiminde aynı sahnede buluşacak. Keman sanatçısı Cihat Aşkın ve soprano Görkem Ezgi Yıldırım da konserin solistleri arasında.

Programda Ferit Tüzün’ün “Çeşmebaşı - Anadolu Süiti” ve Ulvi Cemal Erkin’in “Köçekçe”si gibi Türk çok sesli müzik repertuvarının önemli eserleri bulunuyor. Konserde Cihat Aşkın’ın “Türk Valsleri” seçkisinin yanı sıra “Tico Tico” ve “Aladdin” film müziğinden eserler de seslendirilecek.

Yirmi yıllık geçmişinde Türkiye’nin farklı şehirlerinden bin 300’ü aşkın genç müzisyeni bir araya getiren orkestra, yurt içinde ve dışında verdiği 89 konserle 125 binden fazla izleyiciye ulaştı. Orkestranın COP31’deki konseri, gençlerin kültür-sanat üretimindeki yerini ve müzik eğitiminin uzun vadeli etkisini uluslararası bir platformda görünür kılacak. Konser, Volkswagen sponsorluğunda gerçekleştirilecek.

‘COPArt’: Türkiye’den ve dünyadan sanatçılar aynı seçkide

“Rakamların anlatamadığını sanat anlatır” yaklaşımıyla hazırlanan COPArt, Yeşil Bölge’nin kültür ve sanat odağını oluşturuyor. Program, ziyaretçileri iklim krizini yalnızca anlamaya değil, sanat aracılığıyla hissetmeye de davet ediyor. COP tarihinde ilk kez sanat eserleri, 1,1 milyon metrekarelik konferans yerleşkesinin tamamına yayılıyor. Alanda binden fazla sanat eseri ve 50’yi aşkın açık hava yerleştirmesi sergileniyor. “Still Possible” (Hâlâ Mümkün) sloganıyla sunulan COPArt kapsamında su, biyolojik çeşitlilik, kentlerin geleceği ve kültürel miras gibi konular COPArt Sahnesi’ndeki söyleşilerde, klasik ve çağdaş sanat eserlerini bir araya getiren seçkiler, iklim değişikliği ve insanın doğayla ilişkisini farklı dönemlerden sanatçıların üretimleri üzerinden ele alıyor.

“Six Masters, Six Traces” başlıklı sergi klasik dönemden modern ve çağdaş sanata uzanan geniş bir çizgiyi bir araya getiriyor. Sergide Fahrelnissa Zeid, Burhan Doğançay, Ömer Uluç, Devrim Erbil, Mehmet Güleryüz ve Haluk Akakçe’nin eserleri yer alıyor. Türk sanatının farklı kuşaklarını buluşturan seçkiye Şeker Ahmet Paşa, Osman Hamdi Bey, Hoca Ali Rıza, Nazmi Ziya Güran ve İbrahim Çallı gibi sanatçıların eserlerinden oluşan tarihsel bir bölüm de eşlik ediyor.

Uluslararası sanatçıların çalışmaları da ‘COPArt’ programının önemli parçalarından. Eva Jospin’in kartondan oluşturduğu ormanlar, Todd Gray’in çevresel adalet üzerine geliştirdiği anlatılar, Erica Daborn’un ekolojik bozulmayı ele alan eserleri ve Xavier Cortada’nın iklim farkındalığı projeleri sergide yer alıyor. Buzulların erimesini resimleri aracılığıyla görünür kılan Zaria Forman’ın çalışmaları da iklim krizinin görsel sanatlar içindeki karşılıklarından birini oluşturuyor.

Türkiye’den Murat Durusoy’un “Post-Nature Studies V.2” adlı video çalışması da ‘COPArt’ seçkisinde bulunuyor. Sanatçının Sakıp Sabancı Müzesi bahçesindeki bitki yaşamından hareketle geliştirdiği çalışma, doğanın dönüşümünü ve insanın çevresiyle ilişkisini video sanatı üzerinden ele alıyor.

Edward Burtynsky’nin fotoğraflarında insanın yeryüzündeki izleri

Çağdaş fotoğrafın önemli isimlerinden Kanadalı sanatçı Edward Burtynsky’nin “Dönüşen Yeryüzü” sergisinden özel bir seçki, COP31 kapsamında 9-20 Kasım tarihleri arasında Akra Antalya’da sanatseverlerle buluşuyor. Borusan Holding ve Borusan Contemporary işbirliğiyle hazırlanan sergi, sanatçının 2025-2026 sezonunda İstanbul’daki Perili Köşk’te gerçekleşen Türkiye’deki ilk büyük kişisel sergisinden seçilen çalışmaları bir araya getiriyor.

Burtynsky; 40 yılı aşkın süredir endüstriyel üretim alanlarını, madenleri, tarım arazilerini ve insan faaliyetlerinin dönüştürdüğü coğrafyaları fotoğraflıyor. Geniş ölçekli manzara görüntüleri, insanın yeryüzü üzerindeki etkisini ve bu etkinin gelecek kuşaklara bırakacağı ekolojik mirası görünür kılıyor.

Antalya’daki seçkinin önemli bölümlerinden biri de Borusan Çağdaş Sanat Koleksiyonu’nun siparişi ve TEMA Vakfı’nın katkılarıyla gerçekleştirilen “Erozyon” serisi. Anadolu’da havadan çekilen fotoğraflardan oluşan çalışma, toprağın binlerce yıllık hafızasıyla insan müdahalesinin izlerini aynı karede buluşturuyor.

Fotoğraflara, Burtynsky'nin uzun yıllara yayılan üretimini ödüllü besteci Phil Strong’un müzikleriyle bir araya getiren 22 dakikalık “In the Wake of Progress” adlı sürükleyici multimedya çalışması eşlik ediyor. Türkiye’de ilk kez gösterilecek 2022 tarihli çalışma, görüntü ve müzik aracılığıyla insan faaliyetlerinin gezegen üzerindeki etkilerini farklı bir deneyim alanına taşıyor.

Atık malzemelerden doğan eserler: “ARTIK”

COP31’in sanat programında öne çıkan bir diğer sergi, “ARTIK”. Gloria Hotels & Resorts’un ev sahipliğinde, Akfen Holding işbirliği ve Loft Art katkısıyla hazırlanan sergi, 9-29 Kasım tarihleri arasında Gloria Serenity Resort’ta ziyaret edilebiliyor. Kullanım ömrünü tamamlamış malzemelerden üretilen heykel ve enstalasyonlar, tüketim alışkanlıklarını, insanın doğayla ilişkisini ve gelecek kuşaklara bırakılacak çevresel mirası sorguluyor.

Serginin merkezindeki özel orman enstalasyonu yaklaşık 5 bin yapraktan oluşuyor. Gerçek bitkiler, lodos dalları ve metal atıklarının ileri dönüşümüyle elde edilen yaprakların kullanıldığı bu yerleştirme, altı sanatçının 19 eserine ev sahipliği yapıyor. Türkçede hem “bundan sonra” hem de “geriye kalan” anlamlarını taşıyan ARTIK başlığı, bir yandan doğanın tahribatına ve bilinçsiz tüketime “Artık yeter!” mesajı verirken diğer yandan bugün geride bırakılan atıkların geleceğe nasıl bir miras bırakacağını düşündürüyor. Bugün kullanıp geride bıraktığımız nesnelerin gelecekte insanlığın yaşam biçimini anlatan izlere dönüşebileceği düşüncesi, serginin çıkış noktasını oluşturuyor. Atık metal, plastik, elektronik parçalar, lastik ve kablo gibi malzemeler sanatçıların üretimleriyle yeni formlar kazanıyor.

Çanakkale, Eskişehir ve İzmir’den altı sanatçının katıldığı sergide Ali Abayoğlu, “Baskı Altında” serisinde atıkların ağırlığı altında hareket özgürlüğünü kaybeden kuşları ele alıyor. Sanatçının metal ve camdan hazırladığı “Deniz Anası” serisi ise deniz yaşamının kırılganlığına odaklanıyor. Mustafa Tuğrul, atık metalden ürettiği “Gezegen Koleksiyoncusu” ve “Ölüm ve Yaşam Arasında” eserlerinde insanın evrendeki yerini ve doğanın yenilenme döngüsünü yorumluyor.

Mücahit Diyar Arız’ın “Derinlerin Bekçisi”, “Karabatak” ve “Balıkçıl” çalışmaları deniz canlılarını ve insanın denizle kurduğu ilişkiyi odağına alıyor. Niyazi Kerem Bengi’nin 190 santimetrelik “Vorteks” heykeli, akçaağaç tohumunun havada süzülüşünden ilham alıyor. Selçuk Yılmaz, kılıç dişli kaplan ve jaguar gibi hayvan figürleriyle canlı çeşitliliğini ele alırken Tuğçe Aytürk’ün beş metrekarelik sofra enstalasyonu üretim, tüketim ve bereket kavramlarını bir araya getiriyor.

Sergi, atıkların yeniden değerlendirilmesini yalnızca çevresel bir uygulama olarak değil, sanatsal üretimin de konusu olarak ele alıyor. Böylece COP31’in sıfır atık ve döngüsel ekonomi gündemi, heykel ve enstalasyonlar aracılığıyla izleyiciyle buluşuyor. Serginin COP31 süresindeki ziyaret koşulları otel misafirleri ve davetli konuklarla sınırlı; 21-29 Kasım arasındaki ziyaretler için ise otelle önceden iletişim kurulması gerekiyor.

Akfen Holding’in bağımsız sanat platformu Loft Art bu uluslararası programda sanatçı Melike Kılıç’ın altı eseriyle temsil ediliyor. Kılıç’ın “Konumda Değişim”, “Gerasimov’un Balonu”, “Bir Bitkiye Yoldaş Olmak”, “Denizden Gelen Denize Gider”, “Zafer Yürüyüşü” ve “Doğruluk Bitkisi” adlı çalışmaları, 9-20 Kasım tarihleri arasında COPArt alanında sergileniyor.

Loft Art Sanat Direktörü Ayşe Jaber, platformun COP31’de iki ayrı sanat etkinliğiyle yer almasını sanatın toplumsal farkındalık yaratma gücüyle ilişkilendiriyor. Jaber, COPArt’ta Melike Kılıç’ın eserleri, ARTIK’ta ise altı sanatçının çalışmaları aracılığıyla doğa, insan ve gelecek arasındaki ilişkinin farklı açılardan ele alındığını belirtiyor. ARTIK sergisinin küratöryel yaklaşımını anlatırken lodos dallarının deniz, tuz, güneş ve dalgaların etkisiyle zaman içinde aşınarak kendine özgü biçimler kazanmasına dikkat çekiyor. Doğanın dönüştürdüğü bu malzemeyi ileri dönüşümün bir parçası hâline getirdiklerini söyleyen Jaber, insanın doğanın sahibi değil, onun bir parçası olduğu düşüncesini vurguluyor. Ona göre gelecek, doğayı tüketerek değil, onun sunduklarını yeniden dönüştürüp yaşama kazandırarak kurulabilir.

British Council’dan kültür, eğitim ve gençlik işbirlikleri

COP31’in kültür-sanat gündemi Türkiye’den ve dünyadan sanatçıların eserleriyle sınırlı kalmıyor. British Council, Birleşik Krallık ve Türkiye’deki yaratıcı sanatçıları ve kuruluşları bir araya getiren “İklim için Yaratıcı İşbirlikleri” programıyla konferans sürecine katkıda bulunuyor. Beş ortaklık projesinden oluşan program; katılımcı sanat, iklim hikâye anlatıcılığı, sürdürülebilir film yapımı, ekolojik bilgi ve insan-doğa ilişkisini yeniden düşünmeye yönelik tasarım yaklaşımlarını kapsıyor. Atölyeler, sergiler, araştırmalar ve kamusal etkinlikler COP31 çevresinde gerçekleştirilecek; bazı çalışmalar konferans sonrasında da devam edecek.

British Council’ın “Trouble in Paradise: Climate Change in the Pacific” adlı sergisi, Pasifik bölgesindeki fotoğrafçıların gözünden iklim değişikliğinin günlük yaşam üzerindeki etkilerini anlatan 25 fotoğrafı bir araya getiriyor. Fotoğraflar, iklim krizinin farklı toplulukları ve yaşadıkları çevreleri nasıl etkilediğini ortaya koyarken bölgenin deneyimlerini uluslararası izleyicilerle buluşturuyor. Sergi, COP31 öncesinde Avrupa’da ilk kez Brüksel’de izleyiciyle buluştu. Fotoğraflardan seçkiler konferans kapsamında da paylaşılacak; sergiye eşlik eden kitabın özel bir baskısı hazırlanacak.

“COP31’de Bir Araya Geliyoruz Çünkü Gelmeliyiz” başlıklı projede Manchester merkezli Get It Done ile Ankara Aks Derneği bir araya geliyor. Proje; duyusal araştırmaları, geri kazanılmış malzemeleri ve kamusal alan müdahalelerini katılımcı sanatla buluşturacak; etkileşimli sergi, oyun ve atölyeler geliştirecek.

“Film ve Medyada Sürdürülebilirlik” projesi, Türkiye’nin görsel-işitsel sektörünü Birleşik Krallık’taki BFI, ScreenSkills, BAFTA albert, Julie’s Bicycle ve Climate Spring kuruluşlarının deneyimiyle buluşturuyor. Türkiye’den EkoFilm’in katıldığı işbirliğinde sürdürülebilir film yapımı, yeşil beceriler, iklim hikâye anlatıcılığı ve sektörde çevreye duyarlı üretim yöntemleri ele alınacak.

“COP31 Öncesinde Kültür, Yaratıcılık ve İklim İletişimi” projesinde Creatives for Climate ile Esmiyor Derneği, iklim iletişiminde sanat ve yaratıcılığın rolünü araştırıyor. Kamu güveni, iklim hikâye anlatıcılığı, ‘greenwashing’ ve ‘greenhushing’ kavramları üzerine araştırma ve atölyeler düzenlenecek.

GOLA Kültür, Sanat ve Ekoloji Derneği ile People’s Palace Projects ortaklığındaki çalışma ise Doğu Karadeniz’deki toplulukların ekolojik bilgi birikimine odaklanıyor. Laz ve Hemşin perspektiflerinin de yer aldığı proje, kültür, doğa ve iklim değişikliği arasındaki ilişkiyi katılımcı araştırma, fotoğraf ve film yoluyla ele alıyor. Roof Coliving ile Selût’un ortak projesi de Ankara’nın Esat mahallesinde insan, kent ve doğal çevre arasındaki ilişkileri ‘insan-ötesi tasarım’ yaklaşımıyla araştırıyor. Atölyeler, kent yürüyüşleri ve duyusal haritalama çalışmaları sonucunda kamusal sanat eseri ve sergi hazırlanması hedefleniyor.

British Council’ın programı eğitim ve gençlik alanını da kapsıyor. “Schools Across the Ocean” projesi, Birleşik Krallık’taki 25 okulu Türkiye, Özbekistan ve Kazakistan’daki 25 okulla buluşturarak öğrencilerin iklim ve okyanus okuryazarlığı üzerine ortak üretimler geliştirmesini amaçlıyor. “We Are the Possible” programı kapsamında yeni iklim hikâyelerinden oluşan bir antolojinin COP31’de tanıtılması da planlanıyor. Böylece kültür ve sanat, gençlerin iklim meselesine katılımını güçlendiren eğitim çalışmalarıyla birlikte ele alınıyor.

Kapadokya modeli: Kültürel miras ve sürdürülebilir turizm

COP31’in kültürel miras ve turizm başlıklarından biri de Kapadokya’nın doğal ve kültürel değerlerini koruma odaklı turizm yaklaşımı. “Kapadokya Modeli: İklim Krizi Çağında Sürdürülebilir Turizm, Gastronomi ve Kültürel Miras” başlıklı oturumda, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan bölgenin iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı ve sürdürülebilir turizm uygulamaları değerlendiriliyor.

Kamu, akademi, gastronomi ve turizm alanlarından temsilcileri bir araya getiren oturumun moderatörlüğünü Marketing Türkiye Genel Yayın Yönetmeni Günseli Özen üstleniyor. Kapadokya Alan Başkanı Aydın Cem Aslanbay, bölgenin kültürel mirasının korunması ve destinasyon yönetimi konularını kamu perspektifinden ele alıyor. Kapadokya Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Hasan Ali Karasar, iklim değişikliğinin turizm ve tarım ekosistemleri üzerindeki etkilerini değerlendiriyor. Turizm yatırımcısı İsmet Öztanık sürdürülebilir konaklama uygulamalarına, şef Uluç Sakarya ise yerel tarımsal üretimle gastronomi arasındaki ilişkiye odaklanıyor.

Oturumun kültür-sanat açısından dikkat çeken bir başka yönü, sanatçı Günseli Kato’nun Kapadokya Üniversitesi öğrencileriyle birlikte hazırladığı enstalasyonun COP31 ‘Mavi Bölge’de sergilenecek olması. Böylece bölgenin kültürel ve doğal mirası, sürdürülebilir turizm tartışmalarının yanı sıra çağdaş sanat aracılığıyla da temsil ediliyor.

Kültürel miras iklim eyleminin parçası

COP31’in kültür-sanat programında tarihî yapıların, arkeolojik alanların ve yaşayan kültürel geleneklerin iklim değişikliği karşısındaki konumu da önemli bir yer tutuyor. ICOMOS Türkiye, Uluslararası ICOMOS İklim Eylemi Çalışma Grubu ve Antalya Bilim Üniversitesi işbirliğiyle düzenlenen “İklim Eyleminde Kültürel Miras” programı, 11-16 Kasım tarihleri arasında gerçekleştiriliyor.

Altı gün sürecek programda kültürel mirasın iklim eylemindeki rolü, küresel politikalardan yerel topluluklara uzanan örneklerle ele alınacak. Oturumlar Antalya Bilim Üniversitesi’nin yanı sıra TMMOB Mimarlar Odası Antalya Şubesi, Antalya Kent Konseyi ve Koç Üniversitesi AKMED’de düzenlenecek. 13 Kasım’da Lyrbe ve Side antik kentlerinde gerçekleştirilecek saha programında, orman yangınlarının arkeolojik alanlar üzerindeki etkileri, deniz seviyesindeki yükselme, tuz korozyonu ve dalga erozyonu gibi konular değerlendirilecek. Program, 16 Kasım’da Termessos Antik Kenti’ne yapılacak saha gezisiyle tamamlanacak.

Etkinliklerde geleneksel mimarinin iklim karşısındaki dayanıklılığı, kültürel peyzajlar, tarihî su sistemleri, arkeolojik alanların korunması, yerel bilgi ve iklim adaleti gibi başlıklar ele alınıyor. Bu yaklaşım, kültürel mirası yalnızca iklim değişikliğinin etkilerinden korunması gereken bir değer olarak değil, uyum ve dirençlilik politikalarına katkı sağlayabilecek bir bilgi kaynağı olarak da değerlendiriyor.

Kültür ve kültürel mirasın iklim politikalarındaki yerini güçlendirmeyi amaçlayan ‘Culture at COP31’ platformu da bu çerçevede faaliyet gösteriyor. Altı kıtadan kültür, sanat ve miras kuruluşlarını bir araya getiren uluslararası ağın COP31 programında, ICOMOS öncülüğündeki kuruluşların ‘Yeşil Bölge’de sergi ve etkinlik alanı oluşturma girişimleri bulunuyor. ‘Mavi Bölge’de ise tarihî alanların ve geleneksel uygulamaların sıfır atık yaklaşımına nasıl katkı sunabileceğini ele alan bir yan etkinlik düzenleniyor.

Yörük kültürü ve yaşayan miras

COP31’in Antalya’ya özgü kültürel başlıklarından biri, kentin tarihsel ve yaşayan mirasının uluslararası katılımcılara tanıtılması. Konferans öncesinde yenilenen iki katlı bir yapı ‘Antalya Evi’ adıyla Yörük kültürünü yansıtan bir tanıtım alanına dönüştürüldü. Geleneksel kıyafetler, danteller, ev eşyaları ve Akseki ile İbradı’nın düğmeli ahşap evlerinden esinlenen objeler, ziyaretçilere bölgenin kültürel yaşamından örnekler sunuyor. Mekândaki eser ve objelere ilişkin İngilizce açıklamalara QR kodlar aracılığıyla ulaşılabiliyor.

Sarıkeçili Yörüklerinin Toros Dağları’ndaki göçebe yaşamını anlatan “The Yörüks” belgeseli de COP31 Başkanlığı tarafından hazırlandı. Yaklaşık 45 günlük çekim sürecinde hazırlanan belgesel, Yörük ailelerinin hikâyeleri üzerinden doğayla kurulan ilişkiyi, göçebe yaşam biçimini ve kuşaklar boyunca aktarılan gelenekleri anlatıyor. Orta Asya’dan Balkanlar’a uzanan göç kültürüne değinen yapım, insanın doğayla ilişkisini yaşayan kültürel miras üzerinden görünür kılıyor.

Bu çalışmalar, kültürel mirasın yalnızca tarihî yapılar ve arkeolojik alanlardan ibaret olmadığını; toplulukların gündelik yaşamlarında sürdürdükleri bilgi, deneyim ve geleneklerin de korunması gereken bir değer taşıdığını hatırlatıyor.

Evet, doğru fark etmişsin. Önceki makalede iklim temalı kısa film yarışması bağımsız bir bölüm olarak yer almıyordu. Culture at COP31 platformunun uluslararası ölçekte yürüttüğü çalışmalar da yeterince açıklanmamıştı. Bunlar yalnızca görsel eksiği değil, yazının içeriğindeki eksikler. İki başlığı da makaleye eklemek gerekiyor.

Aşağıdaki iki bölümü, makalede British Council ve ICOMOS bölümlerinin yakınlarına, tercihen ICOMOS bölümünden önce ekleyebiliriz. Böylece hem sinema etkinliği hem de kültürün iklim politikalarına katılımını hedefleyen uluslararası platform görünür hâle gelir.

İklim krizi kısa filmlerin odağında

COP31 kapsamında düzenlenen “Earth Is Our Common Home/“Dünya Ortak Evimiz” başlıklı iklim temalı kısa film yarışması, çevre sorunlarını sinemanın anlatım olanaklarıyla gündeme taşıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile COP31 Türkiye iş birliğinde gerçekleştirilen direktörlüğünü sinema eleştirmeni ve yazar Suat Köçer’in yaptığı 14 bin Euro ödüllü yarışma; kurmaca, belgesel ve animasyon türlerindeki filmleri iklim krizi, ekolojik yıkım, su ve toprak bilinci, geri dönüşüm ve insan-doğa ilişkisi gibi başlıklarda bir araya getiriyor.

Uluslararası katılıma açık olarak gerçekleştirilen COP31 İklim Kısa Film Yarışması’na dünyanın farklı ülkelerinden yüzlerce kısa film başvurusu yapıldı. Başvurular, yönetmenler Mustafa Gürbüz, Merve Kuş Mataracı ve Ömer Dişbudak’tan oluşan ön jüri tarafından değerlendirildi. Ön eleme sürecinin ardından belirlenen 10 kısa film, yarışmanın ödülleri için mücadele etmeye hak kazandı. Yarışmaya kurmaca, belgesel ve animasyon türlerinde hazırlanan eserler kabul edildi. İklim krizi, kuraklık, su kaynaklarının korunması, sıfır atık, geri dönüşüm, biyolojik çeşitlilik ve insan-doğa ilişkisi gibi konular, yarışmanın temel başlıkları arasında yer aldı.

COP31 İklim Kısa Film Yarışması’nın ana jürisi ise sinema sektörünün farklı alanlarından deneyimli isimler bir araya geliyor Yönetmen Derviş Zaim’in başkanlığındaki jüri, yarışmada finale kalan kısa filmleri değerlendirecek. Jüri üyeleri arasında oyuncular Perihan Savaş ve Fikret Kuşkan ile görüntü yönetmeni Feza Çaldıran bulunuyor. Uluslararası alanda “Farha” filmiyle tanınan Filistinli yönetmen Darin J. Sallam da yarışmada jüri üyesi olarak görev yapacak. Yarışmada iklim değişikliği ve çevre sorunlarını farklı sinema türleriyle ele alan yapımlar değerlendirilecek.

COP31 İklim Kısa Film Yarışması kapsamında dereceye giren filmler ile gösterim hakkı kazanan yapımlara toplam 14 bin avro tutarında ödül ve gösterim telifi verilecek. Yarışmada birinci seçilen kısa film 5 bin avro, ikinci film 3 bin avro, üçüncü film ise 2 bin avro ödül kazanacak. Jüri tarafından belirlenecek bir yapım da 1000 avroluk Jüri Özel Ödülü’nün sahibi olacak. Gösterim hakkı kazanan ancak dereceye giremeyen altı finalist filme ise 500’er avro telif ödemesi yapılacak.

Yarışmanın finalist filmleri “Between the Herds” (Christopher Dürkop - Almanya), “BIT BY BIT” (Theingi Win Tin - Myanmar), “Common Pear” (Gregor Bozic - Slovenya), “Ezzed'Jean” (Rahma Taboubi - Tunus), “Father Tree” (Atefeh Khademolreza - Kanada/İran), “Letter from a Tree to Humans” (Ventura Durall - İspanya), “Sikoqqinngisaannassooq” (Adam Sébire - Norveç), “The Last Drop” (Daria Lukina - Rusya), “The Spark” (Orhan Dede - Türkiye), “UP AND GONE” (Muendaw Kamontum - Tayland) 11-19 Kasım tarihleri arasında Antalya'da gösterilecek. Yönetmenler de gösterimlerin yanı sıra paneller, ustalık sınıfları ve söyleşiler aracılığıyla sektör profesyonelleriyle buluşacak. Yarışmanın ödül töreni ise 14 Kasım'da COP31 etkinlik alanında gerçekleştirilecek.

Yarışmanın sürdürülebilirlik yaklaşımı, ödül heykelciklerinin tasarımına da yansıtıldı. İklim değişikliğinin deniz canlıları ve diğer hayvanlar üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekmek amacıyla ödül heykelcikleri caretta caretta formunda tasarlandı. Tamamen endüstriyel atık malzemelerden üretilen heykelcikler, kendi ekseni etrafında dönebilen metal kaideler üzerine yerleştirildi. Geri dönüşüm ve kaynakların yeniden kullanımına dikkat çeken tasarımlar, yarışmada dereceye giren film temsilcilerine ve onur ödülü sahiplerine verilecek.

COP31 Sinema Söyleşileri

COP31 İklim Kısa Film Yarışması kapsamında düzenlenecek "Green Zone" etkinlikleri, sinema dünyasının usta isimlerini ve uluslararası yönetmenleri sinemaseverlerle bir araya getirmeye hazırlanıyor.

Etkinliklerin en dikkat çeken bölümlerinden birinde, kuraklık ve su hakkı gibi evrensel temaları işleyen Türk sinemasının unutulmaz başyapıtı “Susuz Yaz” filminin özel gösterimi gerçekleştirilecek ve ardından usta sanatçı Hülya Koçyiğit ile sinema üzerine derinlikli bir söyleşi yapılacak. Türk sinemasına oyuncu ve yönetmen olarak yön veren duayen isim Uğur Yücel ile sinema kariyeri ve sanatsal vizyonu üzerine özel bir söyleşi düzenlenirken, yarışmanın jürisinde de yer alan ödüllü Filistinli yönetmen Darin Sallam da sinema dilini ve dünyasını katılımcılarla paylaşacağı bir buluşmaya imza atacak.

Kültürün iklim politikalarına katılımı: ‘Culture at COP31’

COP31'in kültür-sanat gündemi konserler, sergiler ve film gösterimleriyle sınırlı değil. ‘Culture at COP31’ platformu kültür, sanat ve kültürel miras alanlarının iklim müzakerelerine ve iklim politikalarının oluşturulmasına katılımını koordine etmek amacıyla faaliyet gösteriyor. Altı kıtadan 250'den fazla kuruluşu bir araya getiren platform programında yer ala”Heritage Adapts!”, “Heritage Now!”, “Kültürün Ulusal Uyum Planlarına Entegrasyonu”, “Kültürel Miras ve Sıfır Atık”, “Kültürün İklim Politikalarındaki Rolü” gibi başlıklarla kültürün iklim değişikliğine uyum, azaltım, karbonsuzlaşma, kayıp ve zarar ile adil geçiş politikalarının bir parçası hâline gelmesini hedefliyor. Europa Nostra ve ICOMOS Türkiye'nin ev sahipliğinde, Climate Heritage Network çatısı altında yürütülen çalışma, COP31'de kültür alanının uluslararası ölçekte ortak bir ses oluşturmasına zemin hazırlıyor.

ICOMOS öncülüğündeki 15 kuruluşun oluşturduğu koalisyon, konferans boyunca Yeşil Bölge'de sergi alanı ve ortak etkinlikler düzenlemeyi planlıyor. Mavi Bölge'de ise ICOMOS Türkiye tarafından sunulan, ICOMOS International ve Power of Preservation Foundation iş birliğiyle hazırlanan “Harnessing Cultural Heritage for Zero-Waste” başlıklı yan etkinlik gerçekleştirilecek. Bu oturumda tarihî alanların ve geleneksel uygulamaların sıfır atık yaklaşımına sağlayabileceği katkılar ele alınacak.

‘Culture at COP31'in varlığı, kültürel mirasın yalnızca korunması gereken geçmişe ait bir değer olarak değil iklim krizine karşı çözüm geliştirme süreçlerinde yararlanılabilecek bir bilgi ve deneyim kaynağı olarak da değerlendirildiğini gösteriyor. Platformun hedefi, Antalya'daki konferansla sınırlı kalmayan uluslararası iş birlikleri kurarak kültürün iklim politikalarındaki yerini güçlendirmek.

Antalya’nın tarihî mekânlarında kültür-sanat takvimi

COP31’in kültür-sanat etkinlikleri konferans alanıyla sınırlı değil. Antalya Büyükşehir Belediyesi, 9-20 Kasım tarihleri arasında konferans alanında düzenlenecek 72 etkinliğin yanı sıra kentin farklı noktalarında da program hazırladı. Hıdırlık, Üç Kapılar, Saat Kulesi, Kaleiçi ve Yat Limanı başta olmak üzere tarihî ve kamusal mekânlarda konserler, sergiler, tiyatro gösterileri ve müzik dinletileri gerçekleştiriliyor.

9 Kasım’da Hıdırlık’ta Antalya Büyükşehir Belediyesi Bando ve Kent Orkestrası sahne alırken Saat Kulesi çevresinde İsmail Baha Sürelsan Konservatuvarı sanatçıları Napoliten eserler seslendiriyor. Karatay Medresesi’nde ney ve bendir dinletisi düzenleniyor. Aynı gün Kaleiçi Yapıları Keşif Yürüyüşü ile Kartpostal Sergisi ve Söyleşisi de programda bulunuyor.

11 Kasım’da İsmail Baha Sürelsan Konservatuvarı Çok Sesli Korosu, Prof. Dr. Seval Köse şefliğinde konser verecek. Üç Kapılar’da Türk Sanat Müziği Orkestrası’nın “Sırtolar-Longolar” programı sunulurken Bülent Ecevit Kültür Merkezi’nde Afrikalı sanatçıların eserlerinden oluşan “Hayatta Kalma Çizgileri: Yaşamak, Uyum Sağlamak, Yarını Hayal Etmek” sergisi açılacak.

12 Kasım’da Hıdırlık’ta Bando ve Kent Orkestrası, Üç Kapılar’da Türk Halk Müziği İcra Heyeti ve Halk Oyunları Topluluğu sahne alacak. Yat Limanı’nda Tiyatro Trio gösterisi ve “Liman Kenti Antalya” sergisi ziyaretçilerle buluşacak. 13 Kasım’da Antalya Klasik Gitar Topluluğu, Ritim Grubu ve Halk Oyunları Topluluğu ile Suna Karakaya konseri programda yer alıyor. 14 Kasım’da Bando ve Kent Orkestrası ile Napoliten eserler konseri düzenlenecek.

15 Kasım’da Bülent Ecevit Kültür Merkezi’nde “Yaşamak, Uyum Sağlamak, Yarını Hayal Etmek” başlıklı panel gerçekleştirilecek. Aynı gün Üç Kapılar’da piyano resitali, Saat Kulesi çevresinde Türk Halk Müziği ve halk oyunları gösterisi düzenlenecek. 16 Kasım’da Zefir Trio, Melek Yıldız ve İsmail Baha Sürelsan Konservatuvarı Türk Halk Müziği Orkestrası sahne alacak.

17 Kasım’da Hıdırlık’ta JAZZ Stops konseri, Üç Kapılar’da Çok Sesli Çocuk Korosu dinletisi, Eski Belediye Binası önünde ise “Geçmişten Günümüze Antalya Sergisi” ve söyleşisi düzenlenecek. 18 Kasım’da Türk Sanat Müziği Orkestrası’nın “Sırtolar-Longolar” konseri, Bando ve Kent Orkestrası performansı ve geri dönüşüm metallerinden heykel yapımının canlı gösterimi programda bulunuyor. Suna Karakaya da aynı gün konser verecek.

19 Kasım’da Kent Araştırmaları ve Çevre İnovasyon Merkezi önünde “Duttan İpeğe” sergisi açılacak; Eylem Kozak, Gizem Akdemir ve Alaeddin Gençer’den oluşan trio müzik dinletisi sunulacak. Programın son günü olan 20 Kasım’da İsmail Baha Sürelsan Konservatuvarı Orkestrası ve Suna Karakaya konseri, Antalya Klasik Gitar Topluluğu ile trio dinletisi gerçekleştirilecek. Böylece Antalya’nın yerel sanatçıları, konservatuvar toplulukları ve kültürel mekânları COP31 süresince kentin kültür-sanat yaşamını uluslararası ziyaretçilerle buluşturacak.

Kapanış Tekfen Filarmoni ile

COP31’in kültür-sanat programı, 20 Kasım’da Tekfen Filarmoni Orkestrası’nın konseriyle sona erecek. Orkestra, COP31’in kapanışında doğa ve sürdürülebilirlik temalarını müzik aracılığıyla gündeme taşıyacak. Tekfen Vakfı desteğiyle faaliyetlerini sürdüren Tekfen Filarmoni, Antalya’daki Yeşil Bölge’de bulunan Nurol Holding Kongre Merkezi Gazze Salonu’nda saat 18.30’da sahne alacak. Orkestrayı daimî şefi ve sanat direktörü Aziz Shokhakimov yönetecek. Konserde ney sanatçısı Burcu Karadağ ile perküsyon sanatçısı Aykut Köselerli solist olarak yer alacak.

COP31 için özel olarak hazırlanan repertuvar, ‘Su, Hava, Ateş ve Yenilenme’ temaları etrafında şekilleniyor. Bedrich Smetana’nın “Vltava (Moldau)” eseriyle başlayacak programda, nehirlerin doğuşu, akışı ve çevresindeki yaşam müzik aracılığıyla anlatılıyor. Ardından Fazıl Say’ın ney ve orkestra için bestelediği “Hezarfen” konçertosu seslendirilecek. Hezarfen Ahmed Çelebi’nin Boğaz üzerinde uçuşundan esinlenen eser, ney solistinin nefesiyle hava temasını müziğe taşıyacak. Konserin finalinde ise Igor Stravinsky’nin “Ateş Kuşu Süiti” yer alıyor. Ateş ve dönüşüm imgeleri üzerinden yenilenme, umut ve geleceğe ilişkin beklentiler öne çıkıyor. Programın temel mesajı, suyun yaşamı, havanın nefesi, ateşin ise dönüşümü temsil ettiği düşüncesinde birleşiyor.

Antalya’ya kalacak altyapı ve turizm mirası

COP31 için hazırlanan alanlar ve ulaşım yatırımları, konferansın kültür-sanat programından ayrı bir başlık olsa da Antalya’nın uzun vadeli dönüşümü açısından önem taşıyor. EXPO 2016 alanında gerçekleştirilen çalışmalarla kentin ulusal ve uluslararası fuarlara, kongrelere ve büyük ölçekli organizasyonlara ev sahipliği yapabilecek kalıcı bir merkez kazanması hedefleniyor. Ulaşım ve metro bağlantısına yönelik yatırımların da konferans sonrasında kentte hizmet vermeyi sürdürmesi planlanıyor.

Bakanlık açıklamalarına göre COP31 sonrasında Antalya’nın kongre ve konferans turizmi kapasitesinin güçlenmesi, konaklama altyapısının uluslararası ölçekte daha görünür hale gelmesi ve sürdürülebilir turizm destinasyonu kimliğinin pekişmesi bekleniyor. Bu yatırımlar, doğrudan kültür-sanat etkinliği niteliği taşımamakla birlikte, kentin ileride uluslararası kültür organizasyonlarına ev sahipliği yapabilme kapasitesi bakımından da önem taşıyor.

COP31’in kültür-sanat programı, iklim değişikliğini yalnızca çevre ve teknoloji başlıkları üzerinden değil; sanat tarihi, fotoğraf, müzik, sinema, kültürel miras ve yerel bilgi üzerinden de ele alıyor. Tarkan’ın uluslararası dinleyiciye yönelttiği çağrıdan genç müzisyenlerin orkestra sahnesine, atık malzemelerden üretilen heykellerden Anadolu’nun dönüşen coğrafyasını belgeleyen fotoğraflara kadar uzanan etkinlikler, sanatın iklim tartışmalarına açtığı farklı ifade alanlarını bir araya getiriyor. Antalya’nın tarihî mekânlarında sürdürülen yerel programlar ve kültürel miras toplantıları da bu geniş çerçevenin kentle kurduğu bağı güçlendiriyor.