Eriyen saatler, gökyüzüne uzanan düşsel figürler, nesnelerin alışılmış biçimlerinden uzaklaştığı manzaralar… Salvador Dalí’nin resimlerinde gerçeklik, gündelik hayatta alışık olduğumuz kurallarla işlemez. Bir nesne başka bir şeye dönüşebilir, zaman akışkanlaşabilir, rüyalarla uyanık olunan anlar arasındaki sınır belirsizleşebilir. Ancak Dalí’nin dünyasını yalnızca sıra dışı imgelerle ve gerçeküstücü resimlerle açıklamak, sanatçının düşünce alanını daraltmak olur. Bilimsel keşiflere, matematiğe, optik yanılsamalara ve teknolojik gelişmelere duyduğu ilgi sanatının önemli bileşenleri arasında yer alır.

İstanbul’da açılmaya hazırlanan “Dalí Cybernetics: Into A Genious Mind / Dehanın Zihnine Yolculuk”, sanatçının bu çok katmanlı dünyasını dijital teknolojilerin olanaklarıyla ele alıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi iştiraklerinden Kültür AŞ bünyesindeki Dijital Deneyim Merkezi’nde 22 Ekim’de ziyarete açılacak sergi, Dalí’nin eserlerini ve düşüncelerini büyük ölçekli projeksiyonlar, etkileşimli enstalasyonlar, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik uygulamalarıyla bir araya getiriyor. Serginin biletleri Passo’da ön satışa çıktı.

 

 

Gala-Salvador Dalí Vakfı’nın onayıyla geliştirilen, Barselona merkezli Layers of Reality tarafından hazırlanan proje, geleneksel bir resim sergisinden farklı olarak ziyaretçiyi sanatçının görsel dünyasının içine alan bir kurguya sahip.

 

İstanbul sunumu için hazırlanan yeni deneyim alanları da bu yaklaşımı genişletiyor. Dijital Deneyim Merkezi’nin yaklaşık 2 bin metrekarelik alanında gerçekleştirilecek sergiyle birlikte merkezin sanal gerçeklik bölümü genişletilirken yeni bir sinema odası ve fotoğraf sergileme alanı da deneyim rotasına ekleniyor.

 

 

1904’te İspanya’nın Katalonya bölgesindeki Figueres’te doğan Salvador Dalí, 20. YY sanatının en tanınmış isimlerinden biri. Resim, heykel, sinema, fotoğraf, edebiyat, tiyatro ve tasarım gibi farklı alanlarda çalışan sanatçı, özellikle sürrealist hareket içindeki üretimiyle tanınıyor. Sürrealizm yani gerçeküstücülük; bilinçdışını, düşleri ve alışılmış düşünme biçimlerinin dışındaki çağrışımları sanatın merkezine taşıyan bir akım olarak Dalí’nin imgelerinde kendine özgü bir ifade buldu.

 

Dalí, yalnızca düşsel görüntüler üretmekle yetinmedi; bu görüntüleri son derece ayrıntılı, gerçekçi bir resim tekniğiyle işledi. Tanınabilir nesnelerin beklenmedik biçimlerde bir araya gelmesi, gündelik yaşamın mantığının bozulması ve görüntülerin birden fazla anlam taşıması, sanatçının resim dilinin temel özellikleri arasında yer aldı. 1931 tarihli “La Persistencia De La Memoria / Belleğin Azmi” tablosundaki eriyen saatler, zamanın değişmezliği düşüncesini sorgulayan en bilinen imgelerinden biri hâline geldi.

 

Sanatçının kişiliği de yapıtları kadar ilgi gördü. Gösterişli görünümü, dikkat çeken açıklamaları ve kendisini bir sanatçı figürü olarak sunma biçimi, Dalí’nin kamusal imajının ayrılmaz parçalarıydı. Bununla birlikte üretiminin arkasında, sanat tarihinden bilimsel araştırmalara kadar uzanan geniş bir ilgi alanı bulunuyordu. “Dalí Cybernetics”, sanatçının popüler kültürde yer etmiş görüntülerinin ötesine geçerek bu düşünsel arka plana odaklanıyor.

 

 

Dalí’nin bilimsel gelişmelere duyduğu ilgi, özellikle yaşamının ilerleyen dönemlerinde sanatının önemli kaynaklarından biri oldu. Dördüncü boyut, optik yanılsamalar, stereoskopi, holografi, geometri, DNA ve atom fiziği gibi konular sanatçının görsel araştırmalarında yer buldu. Nükleer fiziğin ortaya koyduğu yeni gerçeklik anlayışı da onun maddeye, biçime ve evrene bakışını etkileyen gelişmeler arasındaydı.

Dalí’nin bilimle kurduğu ilişki, sanatın karşısına bilimi yerleştirmekten çok bu iki alanın birbirini nasıl besleyebileceğini araştırmasıyla öne çıkıyor. Görünen dünyanın tek ve değişmez bir gerçeklikten ibaret olmadığı düşüncesi hem sürrealist imgelerinde hem de bilimsel kavramlara yöneldiği çalışmalarında farklı biçimlerde karşılık buldu. Optik yanılsamalar ve stereoskopik görüntüler üzerindeki deneyleri, izleyicinin algısının nasıl biçimlendirilebileceğine yönelik ilgisini ortaya koydu. Holografiyle ilgili çalışmaları da üç boyutlu görüntü, derinlik ve gerçeklik algısı arasındaki ilişkiye yönelik araştırmalarının bir parçasıydı.

 

Bilgisayarlar, sibernetik ve uzay araştırmaları gibi alanlardaki gelişmeleri de izleyen Dalí, sanatın gelecekte geleneksel resim ve heykel tekniklerinin ötesine geçebileceği fikrine yakındı. “Dalí Cybernetics”, sanatçının bu ilgilerini günümüzün dijital üretim araçlarıyla yeniden ele alıyor. Projeksiyonlar, sanal gerçeklik, etkileşimli uygulamalar ve yapay zekâ gibi teknolojiler Dalí’nin imgelerinin farklı biçimlerde deneyimlenmesine olanak sağlıyor.

 

 

 

Serginin öne çıkan bölümlerinden ‘Dalivers: Dalí’nin Sanal Evreni’, ziyaretçileri sanal gerçeklik gözlükleri aracılığıyla sanatçının hayal dünyasından esinlenen bir ortama taşıyor. Deneyim, yalnızca bireysel olarak izlenen bir sanal gerçeklik uygulaması biçiminde değil, katılımcıların aynı sanal ortamda birlikte hareket edebildiği kolektif bir yolculuk olarak tasarlanmış.

 

Ziyaretçiler sanal bir gemiyle Dalí’nin eserlerinden ilham alan manzaralar arasında ilerlerken çevrelerindeki unsurlarla etkileşim kurabiliyor. Tam hareket özgürlüğü sağlayan bu uygulama, serginin görsel dünyasını hareket ve mekân deneyimiyle birleştiriyor. Böylece sanatçının resimlerindeki düşsel manzaralar, yalnızca karşıdan bakılan görüntüler olmaktan çıkarak ziyaretçinin içinde bulunduğu bir çevreye dönüşüyor.

 

Dalí’nin resimlerinde mekânın ve nesnelerin alışılmış özelliklerini kaybetmesi, sanal gerçeklik deneyiminin de dayandığı görsel yaklaşımın temelini oluşturuyor. Perspektifin değişmesi, çevrenin farklı açılardan algılanması ve izleyicinin görüntülerle ilişki kurması, sanatçının gerçeklik anlayışının dijital ortamda yeniden ele alınmasını sağlıyor.

 

 

Serginin ‘Sürükleyici Deneyim Odası’ bölümünde Dalí’nin ikonik yapıtları, 360 derece projeksiyonlarla görsel ve işitsel bir anlatıya dönüşüyor. 2022’de hazırlanan özgün prodüksiyonun yeniden düzenlenmiş versiyonu, sanatçının yaşamı ve eserleriyle bilimsel düşünce arasındaki bağlantıları geniş bir görsel anlatım içinde ele alıyor.

 

Empordà’nın manzaralarından üçüncü ve dördüncü boyuta, nükleer ve kuantum fiziğinden geometriye ve DNA’ya uzanan başlıklar, Dalí’nin sanatındaki bilimsel göndermelerle birlikte aktarılıyor. Büyük ölçekli görüntülerle çevrelenen ziyaretçiler, sanatçının eserlerini tek tek incelemek yerine bunların oluşturduğu bütünsel atmosferin içine giriyor.

 

Serginin bu bölümü, Dalí’nin imgelerini yalnızca görsel açıdan büyütmekle kalmıyor; sanatçının düşünce dünyasındaki farklı konuları aynı anlatı içinde buluşturuyor. Resim, ses ve mekânsal düzenlemenin bir araya geldiği deneyim, geleneksel sergileme biçimlerinden farklı bir izleme biçimi sunuyor.

 

 

 

‘Sürrealizm Bulvarı’, ziyaretçilerin kendi yaratıcılıklarını deneyimin bir parçası hâline getirebildiği interaktif bölümlerden biri. Dalí’nin tasarımlarından esinlenen çizimleri renklendiren katılımcılar, hazırladıkları çalışmaları dijital ortama aktarabiliyor ve büyük bir ekranda canlanmalarını izleyebiliyor.

Bu bölüm, sanatçının yalnızca resim ve heykel alanındaki üretimine değil, moda ve tasarımla kurduğu ilişkiye de uzanıyor. Dalí’nin farklı disiplinler arasında dolaşan üretimi, sanatın tek bir teknik ya da malzemeyle sınırlı olmadığını gösteren örnekler arasında yer alıyor. Ziyaretçilerin kendi çalışmalarını dijital ortamda görünür kılması da serginin izleyiciyi pasif bir konumda bırakmayan yaklaşımını tamamlıyor.

 

İstanbul sunumu için özel olarak hazırlanan ‘Dalí ve DNA’ adlı artırılmış gerçeklik uygulaması ise sanatçının genetik bilimine duyduğu ilgiyi merkeze alıyor. DNA’nın çift sarmal yapısından hareketle oluşturulan deneyim, bilimsel bir kavramın Dalí’nin hayal gücüyle nasıl ilişkilendirilebileceğini gösteriyor. Artırılmış gerçeklik teknolojisi aracılığıyla hazırlanan bu bölüm, sanatçının bilimsel gelişmelerden beslenen görsel düşüncesini günümüzün dijital araçlarıyla bir araya getiriyor.

 

 

‘Dalí Sineması’, sanatçının bilim ve teknolojiye duyduğu ilgiyi kendi sözleri ve arşiv kayıtları üzerinden aktarıyor. Dalí’nin New York sokaklarında görüntülendiği anlardan genç sanat öğrencileriyle buluşmalarına uzanan kayıtlar, sanatçının kamusal yaşamından kesitler sunuyor.

 

Bu bölüm, Dalí’nin resimlerinde oluşturduğu dünyayla gündelik yaşamındaki kişiliği arasında bağlantı kurmaya olanak tanıyor. Sanatçının kendi anlatımı ve hareketli görüntüler, eserlerinin arkasındaki düşünceleri tarihsel belgeler üzerinden izleme fırsatı veriyor. Böylece serginin dijital deneyimleri, Dalí’nin yaşamına ilişkin arşiv malzemeleriyle tamamlanıyor.

 

 

“Dalí Cybernetics”in İstanbul sunumunda yer alan özel bölümlerden biri de Ara Güler’in 1971 yılında Salvador Dalí ile gerçekleştirdiği görüşmeler sırasında çektiği fotoğraflardan oluşuyor. Türkiye’nin uluslararası alanda tanınan fotoğraf sanatçılarından Ara Güler’in objektifinden Dalí’yi gösteren seçki, Ara Güler Arşiv ve Araştırma Merkezi’nde korunan koleksiyondan hazırlandı. Ara Güler Müzesi tarafından oluşturulan bölüm, serginin dijital anlatısına fotoğraf tarihinden bir kesit ekliyor.

Ara Güler’in fotoğrafları, Dalí’nin yalnızca sanat yapıtlarını değil, sanatçı olarak varlığını, çalışma ortamını ve kişiliğini de görünür kılıyor. Sanatçının yaşamından belirli anları kaydeden kareler, onun kamuoyunda oluşturduğu imajın ötesinde, bir fotoğrafçının gözünden gözlemlenen kişisel ayrıntıları da içeriyor.

 

Bu seçki, Dalí’nin dijital teknolojiler aracılığıyla yeniden yorumlanan görsel evrenini tarihsel fotoğraflarla bir araya getiriyor. Böylece sergi, bir yandan sanatçının imgelerini dijital ortamda dönüştürürken diğer yandan onun yaşamına doğrudan tanıklık eden fotoğraf kayıtlarına da yer veriyor.

 

 

 

 

“Dalí Cybernetics”, Gala-Salvador Dalí Vakfı’nın desteğiyle geliştirildi. Projenin yapımcısı Barselona merkezli Layers of Reality, sergiyi vakfın uzmanları ve Dalí Araştırmaları Merkezi ile iş birliği içinde hazırladı. Sanatçının eserleri, arşiv belgeleri ve düşünce dünyası üzerine yapılan araştırmalar, serginin sanatsal ve tarihsel altyapısını oluşturuyor.

 

İlk kez Eylül 2022’de Barselona’da açılan sergi, İstanbul’a gelmeden önce Londra, Tel Aviv, Kopenhag, Berlin, Lizbon, Punta del Este, Selanik, Valensiya, Leipzig, Varşova, Porto, Atina ve Brugge gibi şehirlerde ziyaretçilerle buluştu. Toplam 14 şehirde yüz binlerce kişiye ulaşan proje, farklı ülkelerde Dalí’nin eserlerini dijital sanatın olanaklarıyla ele alan uluslararası sergiler arasında yer alıyor.

 

İstanbul’da 22 Ekim’de açılacak “Dalí Cybernetics: Dehanın Zihnine Yolculuk”, Dijital Deneyim Merkezi’nin yenilenen deneyim alanlarıyla birlikte ziyaret edilebilecek. Genişletilen sanal gerçeklik bölümü, yeni sinema odası ve fotoğraf sergileme alanı, merkezin ziyaret rotasına ekleniyor. Sergi, Salvador Dalí’nin sürrealist imgelerini bilimsel düşünce, arşiv görüntüleri ve etkileşimli teknolojilerle bir araya getirirken sanatçının gerçeklik ve algı üzerine geliştirdiği düşünceleri farklı deneyim biçimleriyle ele alıyor. Serginin biletleri Passo’da ön satışta.