İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) düzenlediği 30. İstanbul Tiyatro Festivali, bu yıl edebiyat ile sahne sanatları arasındaki ilişkiye odaklanan yapımlara programında yer veriyor. Klasik ve çağdaş edebiyatın farklı dönemlerden eserlerini günümüzün sahne diliyle buluşturan seçkinin dikkat çeken yapımlarından biri de Güney Afrikalı yazar J. M. Coetzee’nin “Romancının Romanı” kitabından uyarlanan “Elizabeth Costello”. Saim Güveloğlu’nun uyarladığı ve yönettiği oyun, edebiyatın yalnızca bir anlatı biçimi olarak değil, sanatçının dünyayla kurduğu ilişkinin ve etik sorumluluklarının tartışıldığı bir alan olarak ele alınmasını sağlıyor.

 

Mehmet Birkiye’nin küratörlüğünde hazırlanan festival, 22 Ekim'de başladı ve 3 Aralık'a kadar devam edecek. Koç Holding Enerji Grubu Şirketleri Aygaz, Entek, Opet ve Tüpraş'ın sponsorluğunda gerçekleştirilen organizasyon, yerli ve uluslararası yapımları farklı sahnelerde bir araya getiriyor.

 

 

 

J. M. Coetzee’nin 2003 yılında yayınlanan “Elizabeth Costello: Eight Lessons” adlı romanı, sekiz ders ya da konuşma etrafında gelişen özgün bir anlatı yapısına sahip. Romanın merkezindeki “Elizabeth Costello”, uluslararası tanınırlığa ulaşmış, yaşını almış Avustralyalı bir yazardır. Farklı ülkelerde konferanslara katılan, konuşmalar yapan ve entelektüel kimliğiyle çeşitli çevrelerin karşısına çıkan Costello, zamanla kendisini yalnızca eserleriyle değil, düşünceleri ve inançlarıyla da açıklamak zorunda kalan bir karaktere dönüşür.

 

Coetzee, Costello üzerinden yazarın toplumsal konumunu, sanatın ahlaki sınırlarını ve bir entelektüelin sorumluluklarını tartışmaya açar. Bir sanatçı, dünyada yaşananlara karşı nasıl bir tutum almalıdır? Başkalarının deneyimlerini anlatmak, onların adına konuşmak anlamına mı gelir?

 

Edebiyatın görevi toplumsal sorunlara yanıt üretmek midir, yoksa kendi estetik alanını korumak da başlı başına bir sorumluluk mudur? Romanın farklı bölümlerinde açılan bu sorular, karakterin karşılaştığı durumlar ve yaptığı konuşmalar aracılığıyla genişler.

 

2003 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi Coetzee, eserlerinde bireyin ahlaki tercihleri, iktidar, adalet ve insanın dünyayla ilişkisi gibi konuları ele alan bir yazar. Elizabeth Costello da edebiyatın kendi sınırlarını sorguladığı, kurmaca ile düşünsel tartışmanın iç içe geçtiği kitapları arasında yer alıyor.

 

 

Saim Güveloğlu'nun uyarlayıp yönettiği sahne yapımı, romanın düşünsel katmanlarını tiyatronun kendi anlatım olanaklarıyla buluşturuyor. Yapımın çıkış noktalarından biri de tiyatronun neyi temsil edebileceği ve sahnenin günümüz dünyasında nasıl bir işlev üstlenebileceği. Bir oyunun toplumsal değişime katkıda bulunması mı beklenmeli, yoksa estetik bir deneyim sunması da yeterli mi? Sahne, ortak bir düşünme ve karşılaşma alanı olmanın ötesinde bir sorumluluk taşıyor mu?

 

“Elizabeth Costello”, tiyatroyla ilgili bir tiyatro oyunu ve bu yaklaşım doğrultusunda seyirciye kesin yanıtlar sunmak yerine farklı düşünce alanlarını karşı karşıya getiriyor. Edebiyatla tiyatro, yazarla karakter, temsil ile etik sorumluluk arasındaki ilişki, oyunun temel eksenini oluşturuyor.

 

Bahçe Galata ve Dolkun Production ortak yapımı olan oyunda ‘Elizabeth Costello’ karakterini ve onun çevresinde gelişen anlatıyı Tansu Biçer, Tülin Özen, Defne Koldaş ve Sezer Arıçay sahneye taşıyor. Oyunun dramaturjisini Nagihan Gürkan, çevirisini E. Efe Çakmak üstleniyor. Sahne tasarımı Jorela Karriqi, kostüm tasarımı Hatice Gökçe, ışık tasarımı Yasin Gültepe imzasını taşıyor. Görsel tasarım ve video çalışmaları Afterwork bünyesinde Ceren Çaylak ve Yasin Arıbuğa tarafından hazırlanırken müzik ve ses tasarımını Berkay Özideş gerçekleştiriyor. Yönetmen yardımcılığını Dilek Sağır, yapım koordinasyonunu Elifnaz Öngören, sahne amirliğini Umutsu üstleniyor. Yapım, Gülriz Sururi-Engin Cezzar Tiyatro Teşvik Ödülü desteğiyle gerçekleştirildi.

 

 

 

İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından 1989 yılından bu yana düzenlenen İstanbul Tiyatro Festivali, Türkiye'nin en köklü ve uluslararası ölçekte tanınan sahne sanatları etkinliklerinden biri. Her yıl Türkiye'den ve dünyadan tiyatro topluluklarını, yönetmenleri, oyuncuları ve koreografları İstanbul'da buluşturan festival, tiyatronun yanı sıra dans ve performans sanatlarına da programında yer veriyor.

 

Kuruluşundan bu yana uluslararası tiyatro dünyasındaki önemli topluluk ve sanatçıları İstanbul'da ağırlayan festival, dünya sahnelerinde ses getiren yapımları Türkiye'deki izleyiciyle buluştururken yerli tiyatronun gelişimine ve yeni üretimlerin desteklenmesine de katkıda bulunuyor. Klasik eserlerden çağdaş metinlere, büyük prodüksiyonlardan bağımsız tiyatro topluluklarının çalışmalarına uzanan programıyla farklı sahne dillerine ve disiplinlerarası projelere alan açıyor.

 

Festivalin önemli özelliklerinden biri de yalnızca gösterilerden oluşan bir etkinlik olmaması. Söyleşiler, atölyeler, ustalık sınıfları ve farklı buluşmalar aracılığıyla tiyatro sanatçılarıyla izleyiciler arasında doğrudan iletişim kurulmasına olanak tanıyor. Genç sanatçıları ve yeni tiyatro üretimlerini destekleyen projeler de festivalin çalışma alanları arasında bulunuyor.

 

Otuzuncu edisyonuyla 2026 yılında da İstanbul'un farklı sahnelerine yayılan festival, tiyatronun güncel meselelerle ilişkisini, farklı kültürlerin anlatım biçimlerini ve sahne sanatlarının değişen ifade olanaklarını bir araya getiriyor. Mehmet Birkiye'nin küratörlüğünde hazırlanan 30. İstanbul Tiyatro Festivali, 22 Ekim-3 Aralık tarihleri arasında gerçekleştiriliyor. Koç Holding Enerji Grubu Şirketleri Aygaz, Entek, Opet ve Tüpraş sponsorluğunda düzenlenen festivalin programında Türkiye'den 11, uluslararası sahneden altı olmak üzere toplam 17 yapım yer alıyor.

 

 

30. İstanbul Tiyatro Festivali'nin edebiyat uyarlamalarına ayırdığı bölümde “Elizabeth Costello”, edebiyatın sahneye aktarılmasının ötesinde, bir edebî karakterin düşünce dünyasının tiyatronun olanaklarıyla yeniden kurulmasına odaklanıyor. Festivalin bu yılki programında hafıza, kimlik, dil, iletişim, kadın deneyimleri ve toplumsal değişim gibi farklı temalar da öne çıkıyor. Türkiye'den 11, uluslararası sahneden altı olmak üzere toplam 17 yapımın yer aldığı festival, tiyatro, performans ve dans gösterilerini İstanbul'un farklı mekânlarında buluşturuyor.

 

“Elizabeth Costello”, 4 Kasım Çarşamba ve 5 Kasım Perşembe günleri saat 20.30'da Paribu Art'ta sahnelenecek. Yapım, 16 yaş ve üzerindeki izleyicilere açık.