Arkeolojik kazılar, geçmiş uygarlıklardan kalan yapıların ve eserlerin ortaya çıkarılmasının yanı sıra insanlık tarihine ilişkin bilgilerin bilimsel yöntemlerle yeniden değerlendirilmesini de sağlıyor. Bu çalışmaların sürekliliği ise yalnızca kazı sezonuyla değil, araştırma ekiplerinin çalışma koşulları, finansman, koruma ve restorasyon süreçleriyle doğrudan bağlantılı. Türkiye'de bu alanlarda kapsamlı bir dönüşüm hedefiyle başlatılan “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesi, uluslararası alanda aldığı ‘2026 Paestum Ödülü’ ile yeniden gündeme geldi.

 

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İtalya'nın Salerno bölgesindeki Paestum'da düzenlenen 28. Akdeniz Arkeolojik Turizm Buluşması kapsamında gerçekleştirilen törende ödülünü organizasyonun kurucusu ve direktörü Ugo Picarelli'nin elinden aldı. Arkeolojik mirasın araştırılması ve korunması, kültürel turizmin geliştirilmesi ve kültürlerarası diyaloğun güçlendirilmesine katkı sunan isimlere verilen ödül, bu yıl Türkiye'nin “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesi kapsamındaki çalışmalarına ayrıldı.

 

UNESCO himayesinde, İtalya Dışişleri, Kültür ve Turizm bakanlıkları ile Ulusal Turizm Kurulu iş birliğinde düzenlenen buluşma, Cafasso Tütün Fabrikası'nda arkeoloji ve kültür turizmi alanından uluslararası temsilcileri bir araya getirdi. Törende Türkiye'nin arkeolojik miras çalışmalarının yanı sıra Akdeniz ülkeleri arasındaki bilimsel ve kültürel iş birliğinin geliştirilmesi de öne çıkan başlıklardan biri oldu.

 

 

 

Törende konuşan Bakan Mehmet Nuri Ersoy, Türkiye'nin arkeoloji alanında gerçekleştirdiği dönüşümün temelinde kazı çalışmalarının süresini uzatma kararının bulunduğunu söyledi. Geçmişte üç dört aylık dönemlerle sınırlı kalan kazı faaliyetlerinin yılın tamamına yayılması için ilk olarak kazı ekiplerinin finansman koşullarını yeniden düzenlediklerini belirten Ersoy, ekiplerin kesintisiz çalışabilmesi amacıyla yeterli bütçenin sağlandığını ifade etti.

 

Bu yaklaşımın sonuçlarının alınmaya başlamasıyla 2023 yılında “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesini hayata geçirdiklerini belirten Ersoy, projenin kazı çalışmalarına ayrılan kaynaklarda önemli bir artış sağladığını vurguladı. Kazı ekiplerinin bütçelerinin üç dört katına çıkarıldığını açıklayan Bakan, çalışmaların beş yıllık programlar çerçevesinde yürütüldüğünü kaydetti. Ersoy; Personel sayısının artırılması, ekipman desteğinin güçlendirilmesi ve finansmanın uzun vadeli planlanmasıyla arkeolojik alanlarda daha kapsamlı çalışmalar yapılmasının önünün açıldığını söyledi.

“Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesi, Ekim 2023'te Efes Antik Kenti'nde başlatıldı. İlk aşamada belirli kazı alanlarında yürütülen çalışmalar, kısa sürede ülke genelindeki farklı arkeolojik merkezleri kapsayacak şekilde genişletildi. Projenin hedefleri arasında kazıların yanı sıra restorasyon, konservasyon ve çevre düzenlemesi çalışmalarının da bilimsel esaslara uygun biçimde gerçekleştirilmesi bulunuyor.

 

 

Bakan Ersoy, “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesinin sonuçlarını anlatırken Efes Antik Kenti'ndeki çalışmaları örnek gösterdi. Efes'te 163 yıllık kazı geçmişi boyunca antik kentin yaklaşık yüzde 25-26'sının gün yüzüne çıkarıldığını belirten Ersoy, son üç yılda sağlanan personel, bütçe ve ekipman desteğiyle bu oranın yüzde 45'e ulaştığını açıkladı.

 

Efes, antik dünyanın önemli yerleşim merkezlerinden biri olmasının yanı sıra mimarlık, kent planlaması, ticaret ve toplumsal yaşam tarihine ilişkin verileriyle de arkeolojik araştırmalar açısından büyük önem taşıyor. ‘UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan antik kentte yürütülen çalışmalar, yalnızca yeni yapıların ortaya çıkarılmasını değil, mevcut kalıntıların korunmasını ve ziyaretçilere daha kapsamlı bir tarihsel bütünlük içinde sunulmasını da amaçlıyor.

 

Ersoy, Efes'te elde edilen ilerlemenin Türkiye'deki diğer arkeolojik alanlarda da benzer bir çalışma modeliyle sürdürülmesini hedeflediklerini belirtti.

 

 

Türkiye'deki arkeolojik çalışmaların kapsamındaki genişlemeye de değinen Ersoy, sekiz yıl önce 157 alanda kazı yürütülürken bugün bu sayının 261'e ulaştığını söyledi. 2026 yılında 67 ilde 261 kazı alanında çalışmalar gerçekleştirildiğini açıklayan Bakan, “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesinin istihdam ve bilimsel araştırma kapasitesi açısından da önemli bir gelişme sağladığını belirtti.

 

Bakanlığın 2026 yılına ilişkin açıkladığı verilere göre, son üç yılda yürütülen kazı çalışmalarında üç bin 500'ün üzerinde uzman ve altı bin 500'den fazla çalışan görev aldı. Aynı dönemde 32 binden fazla arkeolojik buluntu gün yüzüne çıkarıldı. Yıl sonunda kazı ve araştırma çalışmalarının toplam sayısının 800'e ulaşması, 2027'de ise 820'ye çıkarılması hedefleniyor. Bu rakamlar, Türkiye'de arkeolojik araştırmaların yalnızca belirli antik kentlerde yoğunlaşmadığını, farklı bölgelerdeki kültürel mirasın da daha geniş bir program içinde ele alındığını gösteriyor.

 

Ersoy konuşmasında, kültür turizminin gelişmesinin arkeolojik çalışmalara ayrılan kaynakların artırılmasına da katkı sağladığını belirtti. Türkiye'ye gelen kültür turistlerinin sayısındaki artışın, turizm gelirleri üzerinden arkeoloji yatırımlarına kaynak oluşturduğunu ifade eden Bakan, bu ilişkinin kültürel mirasın korunması ve tanıtılması açısından önem taşıdığını vurguladı.

 

 

Paestum'daki törende Türkiye ile İtalya arasındaki arkeoloji ve kültürel miras iş birliği de gündeme geldi. İki ülkenin bilim insanlarının kazı çalışmalarından restorasyona, bilimsel araştırmalardan müzeciliğe kadar farklı alanlarda ortak çalışmalar yürüttüğünü belirten Ersoy, Akdeniz coğrafyasının ortak tarihsel mirasının korunmasının uluslararası iş birliğini gerekli kıldığını söyledi.

 

Bakan, Roma'daki Kolezyum'da düzenlenen iki sergiyi de bu iş birliğinin örnekleri arasında gösterdi. Bunlardan ilki, Anadolu'nun tarih öncesi dönemine ilişkin önemli bulguları uluslararası ziyaretçilerle buluşturan “Göbeklitepe: Kutsal Bir Yerin Gizemi” sergisiydi. Göbeklitepe'nin insanlık tarihinin yerleşik yaşam, inanç ve anıtsal mimari gibi temel başlıklarının yeniden değerlendirilmesindeki rolünü ele alan sergi, Türkiye'nin arkeolojik mirasının uluslararası alanda tanıtılmasına katkı sağladı.

 

Kolezyum'da gerçekleştirilen diğer sergi ise “Troya ve Roma: Antik Akdeniz'in Mitleri, Efsaneleri ve Hikâyeleri” başlığını taşıyordu. Troya'nın tarihsel ve mitolojik birikimini Roma dünyasıyla ilişkileri üzerinden ele alan sergi, iki uygarlığın Akdeniz tarihindeki kültürel bağlarına odaklandı.

Ersoy, bu projelerin Türkiye ile İtalya arasındaki kültürel iş birliğinin somut örnekleri olduğunu belirterek arkeolojik mirasın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması için ortak çalışmaların sürdürüleceğini ifade etti.

 

 

Ödül töreninde Bakan Ersoy'dan önce söz alan Akdeniz Arkeolojik Turizm Buluşması'nın kurucusu ve direktörü Ugo Picarelli, “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesinin kapsamına ve Türkiye'nin arkeoloji alanında son yıllarda gerçekleştirdiği çalışmalara dikkat çekti.

 

Picarelli, Bakan Ersoy'un 2018'de göreve başlamasından bu yana kültürel miras alanında ortaya koyduğu çalışmaları değerlendirdi. 2023 yılında başlatılan “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesinin Aspendos'tan hareketle geniş bir coğrafyaya yayıldığını belirten Picarelli, yalnızca 2024 yılında projede 2 bini aşkın uzmanın da aralarında bulunduğu 5 binden fazla kişinin görev aldığını hatırlattı.

 

Ödülün gerekçesinin yalnızca projeye ayrılan mali kaynaklarla sınırlı olmadığını vurgulayan Picarelli, asıl önemli unsurun “Geleceğe Miras/Heritage for the Future”ın taşıdığı anlam ve yaklaşım olduğunu söyledi. Projenin sadece kültürel varlıkların korunması ve değerlendirilmesine yönelik bir kazı kampanyası olarak görülmemesi gerektiğini belirten Picarelli, programı kültürel kimliği esas alan bir yeniden doğuş hareketi olarak tanımladı.

 

Picarelli, değerlendirmesinde, "Bu, köklerini kimlikten alan ulusal bir arkeoloji misyonudur." ifadesini kullandı. Türkiye'nin farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmış topraklarındaki arkeolojik mirası bütüncül biçimde ele almasının önemine değinen Picarelli, Göbeklitepe'den Efes'e uzanan çalışmalarla bu coğrafyada iz bırakmış medeniyetlerin mirasının gün yüzüne çıkarılmasının ve bilimsel yöntemlerle yorumlanmasının hedeflendiğini belirtti.

 

Türkiye'nin arkeoloji alanındaki bilimsel uzmanlığını da öne çıkaran Picarelli, “Geleceğe Miras/Heritage for the Future”ın yaklaşımının başka ülkeler için de örnek oluşturabilecek bir değer taşıdığını vurguladı.

 

 

Bakan Ersoy, törendeki konuşmasında ‘Paestum Ödülü'nün taşıdığı anlamın yalnızca Türkiye'de yürütülen çalışmaların uluslararası düzeyde tanınmasıyla sınırlı olmadığını, aynı zamanda kültürel mirasın korunmasına emek veren bilim insanlarının ve çalışma ekiplerinin katkılarını da temsil ettiğini söyledi.

 

Küresel tarihî mirasın korunması ve insanlık tarihinin gelecek kuşaklara aktarılması çerçevesinde verilen ödüle layık görülmekten duyduğu memnuniyeti dile getiren Ersoy, Türkiye'nin medeniyetlerin kesişme noktasında yer alan coğrafi ve tarihsel konumuna dikkat çekti. Ülkedeki tarihî ve kültürel mirasın araştırılması, korunması ve tanıtılması için çalışmaların sürdürüleceğini belirten Bakan, atılan her adımı insanlık tarihinin aydınlatılmasına ve medeniyetler arasındaki bağların güçlendirilmesine yönelik bir katkı olarak değerlendirdiklerini ifade etti.

 

Akdeniz Arkeolojik Turizm Buluşması'nın gelişimine katkıda bulunanlara, organizasyonun kurucusu Ugo Picarelli'ye ve ödül komitesine teşekkür eden Ersoy, ödülü Türkiye'nin kültürel mirası için çalışanlar adına kabul ettiğini belirterek, "Paestum Ödülü’nü, Türkiye'nin kültürel mirasının araştırılmasına ve korunmasına emek veren tüm bilim insanlarımız ve çalışma arkadaşlarımız adına kabul ediyorum." dedi.

 

İtalya'da verilen ‘2026 Paestum Ödülü’, Türkiye'nin arkeolojik araştırmalar, kazıların sürekliliği ve kültürel mirasın korunması alanında yürüttüğü çalışmaların uluslararası platformda değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. “Geleceğe Miras/Heritage for the Future” projesinin önümüzdeki dönemdeki sonuçları ise kazıların yanı sıra restorasyon, bilimsel araştırma ve kültür turizmi alanlarında da izlenmeye devam edecek.