Alanında dokuzuncu yaşına giren ‘Heritage’ (Miras) İstanbul, önemli mesajların verildiği açılış töreni ile başladı. İstanbul Yenikapı’daki Dr. Mimar Kadir Topbaş Kongre ve Kültür Merkezi’nde düzenlenen etkinliğin açılış günü, yüzlerce kültür, sanat ve tarih meraklısını bir araya taşırken, etkinlik pazartesi gününe kadar devam edecek.

 

Tam adı 9. Heritage İstanbul: Uluslararası Koruma, Restorasyon, Arkeoloji, Müzecilik, Kütüphanecilik Teknolojileri Fuarı olan girişim, yerel ve kamusal kültür, tarih, arkeoloji ve sanat markaları ile kanaat önderlerini bir araya getirdiği gibi, Türkiye ve Dünyanın miras zenginliğini yansıtan irili ufaklı nice müze, dernek ve belediye kültür kolunun da görünürlüğünü sağlaması bakımından demokratik ve hayati bir önem taşıyor. 

 

 

Kültür ve sanat üretiminin türlü biçimlerini görünür kılan, nice müze ve yayınevini buluşturan etkinlik ayrıca ‘kültür endüstrisi’nin yaşamasına olanak tanıyan çağdaş müzecilik teknolojileri, güncel kayıt ve paylaşım imkânları ile, tam bir sosyolojik faaliyet denebilecek kültür ve sanat üretiminin geleceğine ilişkin bir çok konunun da masaya yatırılmasına içtenlikle vesile oluyor.

 

Özellikle Türkiye’nin dört bir yanının siyasal, ekonomik, jeopolitik ve iklimsel yönden ateş çemberinden geçtiği şu günlerde bir tür ‘İnsanlık vahası’ manzarası çizen etkinliğin açılışında, girişime Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri ve Lübnan gibi, yurt dışından katılan davetli kurumlara da alkışların hak edildiğini belirterek söz alan Heritage Projeleri Kurucusu Osman Murat Akkan, açılışta ayrıca tüm katılımcılarla birlikte, yakın zaman önce yitirdiğimiz tarihçi Prof.Dr. İlber Ortaylı’yı da andı.

 

 

 

Akkan açılışta özetle şunların altını çizdi: “Biliyorsunuz, alanında bir işin dokuzuncusunu yapmak her zaman zordur. Ama biz bu sektörde canla başla çalışarak, bu ürünü yeşertmeye, ucundan tutmaya çabalıyoruz. Dokuzuncusunu gerçekleştirdiğimiz bu organizasyonda tekrar sizlerle birlikte olmaktan mutluyuz.

 

Heritage İstanbul bildiğiniz gibi hem Abu Dabi’de, hem de Semerkand’da da uluslararası bir marka olarak tanıtıyor. Bu sene yeni bir mekânda, günleri de çoğaltarak karşınızdayız. 

 

Bu sene ‘Culture Heritage Platforms’ adı altında çeşitli markalarımız olacak. ‘Heritage News’ ile sektör haberleri ve paylaşımları, ‘Heritage Hub’ ile ulusal ve uluslararası firmaların ürünlerini sergileyebilecekleri ticari alan ve uluslararası iş ağı, ‘Heritage B2B’ ile, profesyonellerin fuar zamanları dışında da 365 gün boyunca iletişim kurmasını sağlayan ulluslararası iş ağı, ‘Heritage Global’ ile uluslararası alım heyetleri ve ticari ziyaret programlarının organize edileceği bir bölüm ve ‘Heritage Akademia’da kültürel mirasın geçmişten günümüze taşınması için seminerler, atölyeler ve söyleşiler ile, ‘Heritage Congress’de, üniversitelerle iş birliği içerisinde çevrimiçi kongreler ve sosyal bilimler eksenli içerikler.”

 

 

 

 

expoheritage.com adresi ile ulusal ve uluslararası hizmet veren 9. Heritage İstanbul açılışında söz alan bir diğer isim de, girişimin danışma kurulu üyelerinden, alanında uzman imza Nezih Başgelen’di. Başgelen’in konuşması da önemli mesajlarla doluydu. Başgelen, özetle şunların altını çizdi:

 

“Özellikle yaşadığımız bu son dönemdeki savaş ortamı, kültürel mirasın ne denli önemli ve korunması konusunda hassas dengelerin olduğunu bize tekrar hatırlatıyor. Hepinizin bildiği gibi ‘Dünya Mirası’ UNESCO çerçevesinde 194 ülkesi ile çok önemli bir projedir. Prosedürleri, kabul edilme şartlarının oldukça ayrıntılı ve hassas süreçlerden geçtiğini biliyoruz. 

 

Dünya Mirası’na sahip olmak, daha sonra önemli sorumlulukları da getirir. Bunların içinde, bir tanesi de 1954 yılı ‘Mavi Kalkan’ uygulamasının gündemde olmasıdır. Ama son yaşadığımız İran harbinde, özellikle İsfahan’dan gelen son haberlerle bu konunun ne denli sorgulanmaya açık bir durum olduğunu bizlere gösteriyor. Dünya Mirası’na aday olmak derken, özellikle İran’da 29 tane alanın olduğunu bilmekteyiz. Müzeleri, ören yerleriyle bu UNESCO listesindeki yerlerin bombardımanlar sebebi ile çok ciddi zarar gördüğünü biliyoruz. 

 

O zaman, tekrar dönüp bu uygulamaların, ‘Mavi Kalkan’ın bunları neden koruyup koruyamadığını çok ciddi olarak düşünmemiz, özellikle yeni nesil silahların tahrip gücünün yükselişi ve balistik çaptaki silahların kültürel varlıkları korunması yönünde ne denli kötü etkilediğinin de bariz felaketleri ile karşı karşıyayız. O açıdan dönüp, tekrar yeni bir konsept içinde ve İran savaşını bitiren bir çerçevede, gerek Dünya Mirası, gerekse ‘Mavi Kalkan’ koruma statüsünü tekrar irdelememiz ve yeni silahlara göre de bunları gözden geçirmemiz gerekiyor.”

 

 

 

 

Açılışta söz alan ve girişim danışma kurulunda yer alan bir diğer kıdemli isim ise arkeolog Mehmet Özdoğan’dı. Özdoğan da özetle şu mesajları iletti:

 

“Dünyada şu andaki son gelişmeler maalesef, benim gençlik, öğrencilik yıllarımdaki kültür varlıklarının ortaya çıkarılmasına yönelik çizginin değişmekte olduğunu gösteriyor. Özellikle, üzülerek ve kaygı ile söylemem gerekirse, bu durum gerek Ortadoğu, gerekse Ukrayna’daki savaş ve yıkımları getiriyor. 

 

Batı dünyasının, özellikle ABD’nin aldığı bazı kararlara baktığımızda, kültür varlıklarının korunmasının önemi kadar, bu mirasın topluma aktarılması konusunda da kaygılar artıyor. ABD’nin ICOM’dan çekilme kararı buna vahim ve üzücü bir örnektir. Uluslararası düzeyde kültür varlıklarının bilime ve topluma kazandırılması adına kurulan bu girişimde artık yer almayan ABD, böylece artık topluma bir katkıda da bulunmuyor. 

 

Bu sadece ICOM için de geçerli değildir! Maddi desteği katmış olsa bile, ABD kültür varlıkları ile ilgili tüm kuruluşlar adına bu kararı kendi içinde de almaya devam ediyor. Dünyada buna sessiz kalınması bence Ortadoğu’daki savaş ve gerilimden daha da tehlikelidir. 

 

Değil savaş, barış ortamında bile kültür varlıklarının değerinin devletlerin çıkarı ile özdeşleştirilmesi ve konunun gelecek kuşaklara olan borcumuz ile değil, çıkar ilişkilerine bağlı olması sanırım yeni ve çok tehlikeli bir yolu önümüze çıkarıyor. 

 

Birkaç aydan beri alınan ABD kararları, bu konuda çok rahatsız edicidir. Yine ülkede, kültür varlıklarının ortaya çıkarılması, değerlendirilmesi, bunların desteklenmesi konusunda ülkede en önemli kurumlardan biri, Smithsonian Enstitüsü’dür. Bu enstitüye ABD Başkanlığı’ndan gelen son yazı büyük protestolar yaratmıştır. Bundan böyle Smithsonian’ın yapacağı her etkinlik, her sergi için mutlaka ABD Başkanı’ndan onay alma zorunluluğu doğmuştur. Bu tamamen, bürokrasinin, yönetim erki ve bilim ile kültür varlıklarının birbirine karıştırıldığı yeni bir dünyanın temellerinin atılması anlamına geliyor. 

 

Bu yaklaşımın bir diğer unsuru olan savaşlar devam etse bile, uluslararası düzeyde çizginin bu hale gelmesi, devletlerin kendi menfaaatleri aracılığı ile bu konuları özdeşleştirmesi, yeni bir kavram karmaşasını beraberinde getiriyor. 

 

Kanada’nın başını çektiği gibi, devletlerin kültür varlıkları konusunda birbirleri ile dayanışarak, bunun bir ortak mal olduğunu, bunun insanlığa olan borcumuz olduğu yönünde yeni bir yaklaşımın altını çizmek gerekiyor.”

 

 

 

Öte yandan 9. Heritage İstanbul açılışı vesilesiyle, T.C. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da bir metin kaleme aldı. Ersoy kurum açılışı ve katılımcılarını tebrik ettiği metinde, bakanlık olarak konuya yaklaşımlarını da özetleyen saptamalarda bulundu. Ersoy şunları kaydetti:

 

“2023 yılında hızlandırdığımız arkeolojik kazı çalışmalarımızı, ‘Geleceğe Miras’ projesi ile 2024 yılında tüm ülke çapına yaydık. Geçmişin izlerini,  teknoloji ve günümüz bilimsel teknikleriyle ayağa kaldırmaya devam ediyoruz. Yine, bu sorumluluk çerçevesinde Dünya Miras Listesi’ne, yeni alanları dahil etme, Google Arts and Culture çalışmalarımız ile sahip olduğumuz değerleri dünyaya tanıtma, paydaşı olduğumuz ‘Museum With No Frontiers” ile Akdeniz’de yer alan ortak kültür mirasına yönelik tanıtım, sergi ve ayrıca, son yıllarda dünyada bir akım haline gelen ‘Gece Müzeciliği’ çalışmalarını ülkemizde de gerçekleştiriyoruz. Bununla birlikte, kaçakçılıkla mücadele, dijital müzecilik ve yapay zekâ çalışmalarımızla da, kültürel mirasımızı koruyor, görünürlüğünü artırıyoruz.”

 

 

 

Saat 10:00 ile 18:00 arasında yer alan ve ziyaretçilerin internet sitesinde kayıt yaptırarak da girebildikleri 9. Heritage İstanbul, katılımcı kurumlarıyla olduğu kadar Pazartesi gününe dek sürecek profesyonel buluşmaları ve birbirinden zengin, önemli konu başlıklarıyla da öne çıkıyor. 

 

Bu kapsamda fuarda 2-3 ve 4 Nisan günü yapılan organizasyona göre yer alacak toplantılardan ve konuklardan bazıları arasında, “Hüsn-ü Hat ve Kalemişi Sanatı Restorasyon Kriterleri” ile MSGSÜ Öğretim Üyesi Nurullah Özdem, “Yazılı Hafızanın Kültür Muhafızı” ile Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı Dr. Coşkun Yılmaz, “Silahlı Çatışmalarda Kültürel Varlıkların Korunması” ile ‘Mavi Kalkan’ Uluslararası Başkanı Prof. Peter Stone, “Bir Müze Bin Hikaye” ile Türkiye İş Bankası Müzesi Müdürü Ayşegül Okan Sağlam, İstanbul Modern Artistik Direktörü Çelenk Bafra, İBÜ Öğretim Üyesi Doç.Dr. Esra Yıldız ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürü Rahmi Asal sayılabiliyor.

 

 

3 Nisan günü yapılacak “Sosyal Medya Üzerinden Tarihi Eser Ticareti” oturumu ile ATHAR Kurucusu Prof. Amr Al-Azm’ın da katıldığı 9. Heritage İstanbul’da ayrıca, “İstanbul’da İBB Miras Yaklaşımı” oturumu ile İrem Bülbül ve “Gece Müzeciliğinden Küresel Sergilere” oturumu ile KTB Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nden Serkan Gedik’in de ziyaretçiler ve meraklılarla buluşması öngörülüyor. Fuarda ayrıca son gün yapılacak oturumlar arasında ise, “Yapay Zekâ çağında kültürel mirasın korunması ve eğitimi” ile “Bitlis’in kültürel mirasının korunması” gibi başlıklar dikkat çekerken, aynı gün “Beyrut Başkenti’nin Savaş Sonrası Yeniden İmar Projesi ve Modernleşme Süreci” ile Lübnan Üniversitesi’nden Prof. Dr. Khaled Tahmuri ile, “Kültürel Miras Çalışmaları Odağında Toplumumuz ve İstanbul Rum Patrikhanesi” ile, Ortodoks Patrikhanesi Patriği ve İstanbul Başpiskoposu Patrik 1. Bartholomeos’un da konuşma programına katılımı bekleniyor.

 

Tüm oturumlara ve katılım bilgilerine web sitesinden erişilebilen fuarda ayrıca, “Sharjah’taki Restorasyon Projeleri” ile Sultah Alhussain’in yanı sıra, “Moskova Tarihi Çevre Kültürel Miras Restorasyonu” oturumu ile Prof. Larisa Lazareva’nın da dinlenmesi bekleniyor. 

 

 

 

Ali Muhiddin Hacı Bekir ve Kurukahveci Mehmed Efendi ve Mahdumları gibi tarihi kültürel markaların da ziyaretçileri ikramları ile selamladıkları fuar öte yandan, içerdiği çok çeşitli kurum ve girişimciyle de merak uyandırıyor.

 

 

Zenginliği kapsamında ziyaretçilere kimi pavyonlarında Milliyet Arkeoloji Eki’nin de sunulabildiği etkinliğe, aralarında  T.C. Cumhurbaşkanlığı Milli Saraylar Başkanlığı, Kırıkkale Silah Müzesi, Dünya Mirası Divriği Mengücek Vakfı, Kocaeli Üniversitesi Arkeoloji Bölümü, Eyüp Kültürel Miras Derneği, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı, Hrant Dink Vakfı, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, T.C. Savunma Bakanlığı Makine Kimya Endüstrisi ve Silah Müzesi projesi, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Tarihsel Çevre ve Yapı Korumacıları Derneği, İ.Ü. Müzecilik Bölümü, Türk Arşivciler Derneği, T.C. Gaziantep Şehitkâmil Belediyesi Kültür Girişimi, LOİ Müze Vitrin ve Depolama ile Sergileme Sistemleri, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, Demokrasi ve Özgürlükler Adası Müze ve Kültürel Miras projesi, İstanbul Beylerbeyi Olgunlaşma Enstitüsü, İ.Ü. Sualtı Kültür Varlıkları Koruma Ana Bilim Dalı, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, YEM Kitabevi, Miniature Art Kurumu, Tarih TV Kurumu, Anka Sinop Tarihi Cezaevi ve İ.Ü. Bilim Tarihi Sergisi, Adana Müze Kompleksi ve diğer referans sunumları ile, Folklor Kurumu Geleneği Yaşatanlar Sergisi ve Hamam Kültürü Pavyonu, Âşık Davut Sularî Kültür Sanat Derneği ve daha nice marka, kurum ve girişim iştirak ediyor.