Hafıza, çoğu zaman fark etmeden yaşadığımız bir zemin. Ne zaman ki bu zemin sarsılıyor, o zaman insan kendisiyle, ailesiyle ve çevresiyle kurduğu ilişkiye yeniden bakıyor. “Sâdan Hanım” tam da böyle bir yerden sinemaya yaklaşıyor. Yönetmen Göksel Gülensoy, kayınvalidesi Sâdan Ünüvar’ın Alzheimer’la geçen yıllarını 2015'ten itibaren kayda alarak bu değişimi belgeledi. 140 saati aşan görüntü, aile arşivinden 8 mm filmler ve dramatik canlandırmalarla 85 dakikalık bir film ortaya çıktı. 18 Eylül’de izleyiciyle buluşacak filmin uzun yıllardan sonra sinemada gösterime giren bir belgesel olması yapımı ayrıca önemli kılıyor. “Sâdan Hanım” hem bir hafıza hikâyesi hem de sinemada tanıklığın kaydı olarak yerini alıyor.

 

Yönetmen Göksel Gülensoy’un kayınvalidesi Sâdan Ünüvar’ın Alzheimer hastalığıyla geçen yıllarını kaydettiği “Sâdan Hanım” bugünden geçmişe, aile arşivinden gerçek zamanlı kayıtlara uzanan bir belgesel olarak ortaya çıktı.

 

 

Gülensoy’un kamera ile ilişkisi ise “Sâdan Hanım”dan çok daha eskiye uzanıyor. İstanbul Üniversitesi Tiyatro Bölümü’nde eğitim gören yönetmen, sinemaya Ertem Eğilmez ve Halit Refiğ’in filmlerinde yönetmen yardımcısı olarak başladı. 1979’da “Hababam Sınıfı”, 1980’de “Teyzem” filmlerinde çalıştı. 1984’te TRT İstanbul Televizyonu’nda kurgu ve post prodüksiyon alanında görev yaptı, 1985’te İsviçre’de SW 3 kanalının post prodüksiyon biriminde çalıştı. 1988’de TRT’nin “Gün Başlıyor” programında yönetmen yardımcılığı yaptı ve yaklaşık 100 kısa belgesel film hazırladı. Daha sonra Show TV, Cine5, NTV ve CNN Türk’te yönetmenlik ve belgesel çalışmaları gerçekleştirdi.

 

 

Gülensoy’un filmografisinde Ayasofya özel bir yere sahip. Yönetmenin Ayasofya’ya ilişkin ilk belgeseli 1994 tarihli “Ayasofya”. Film, aynı yıl Ankara Film Festivali Ulusal Belgesel Film Yarışması’nda ikinci oldu.

 

Bu çalışmanın ardından Ayasofya’nın yeraltındaki bölümlerine yönelik araştırmalar başladı. Gülensoy ve senarist Kutsi Akıllı’nın çalışmaları, yıllar içinde “Ayasofya ve Sarnıçları” ve “Ayasofya’nın Derinliklerinde” projelerine dönüştü. “Ayasofya ve Sarnıçları”nın çekimleri 2000 yılında gerçekleştirildi. “Ayasofya’nın Derinliklerinde” için ise 1998’de başlayan araştırma ve çekim süreci yaklaşık 20 yıla yayıldı. Projede Ayasofya’nın altındaki tünel, sarnıç ve kuyuların görüntülenmesi için dalgıçlar ve mağara ekipleriyle çalışıldı. 2018’de 52 dakikalık özel gösterimi yapılan belgesel, Los Angeles County Museum of Art’ta da gösterildi.

 

Gülensoy’un Ayasofya araştırmaları, yazar Dan Brown’ın “Inferno” romanıyla da bağlantılı olarak uluslararası basında yer aldı. İstanbul Üniversitesi’nin 2018 tarihli haberinde, yönetmenin Ayasofya’nın yeraltı tünelleri üzerine yaklaşık 20 yıldır sürdürdüğü araştırmalardan söz ediliyor.

 

Yönetmenin filmografisinde belgesellerin yanı sıra kısa film ve televizyon çalışmaları da bulunuyor. 2004 tarihli “16-35mm” kısa filmi çeşitli festivallerde gösterildi; Kanada Kısa Film Festivali’nde jüri özel ödülü, Kıbrıs Üniversitesi Uluslararası Kısa Metrajlı Öğrenci Filmleri Festivali’nde ise ‘Kurmaca’ dalında ‘Jüri Özel Ödülü’ aldı. Gülensoy ayrıca 2004-2008 arasında 13 bölümlük “Sevgili Komşum” televizyon dizisinde yönetmenlik yaptı.

 

 

“Sâdan Hanım”ın hikâyesi, aile içinde başlayan bir kayıtla şekillendi. Gülensoy, kayınvalidesi Sâdan Ünüvar’a Alzheimer teşhisi konulmasının ardından onun günlük yaşamını kameraya almaya başladı. Çekimler 2015’te başladı ve Sâdan Hanım’ın 2018’deki vefatına kadar sürdü. Film için 140 saatin üzerinde görüntü kaydedildi. Ailenin geçmişinden kalan 8 mm görüntüler de bu kayıtların içine dahil edildi.

 

Filmde Sâdan Ünüvar’ın yaşamının farklı dönemleri aynı anlatı içinde yer alıyor. 1927 doğumlu Sâdan Hanım’ın gençlik yıllarına ait aile görüntüleri, hastalık döneminde kaydedilen görüntüler ve dramatik bölümler bir arada kullanılıyor.

 

Film, yalnızca gözlemci bir belgesel olarak tasarlanmadı. Sâdan Hanım’ın gençliğine ait görüntülerin sınırlı olması nedeniyle bazı dönemler oyuncularla yeniden canlandırıldı. 8 mm aile filmleri, hastalığın ilerleyen yıllarında çekilen gerçek görüntüler ve dramatik bölümler aynı filmde buluştu.

 

 

Film için yapılan dramatik çekimlerde Sâdan Hanım’ın gençliğini Canan Ergüder canlandırdı. Ergüder’in seçimi için özel bir çalışma yapıldı. Yönetmen Gülensoy, oyuncunun Ünüvar’a benzerliğini yüz hatları üzerinden değerlendirdi. Çene, elmacık kemikleri, yanak ve burun yapısı karşılaştırılarak Ergüder’in rol için uygun olduğuna karar verildi.

 

Senaryosunu Kutsi Akıllı’nın yazdığı yapımın görüntü yönetmenliğini Ferhat Akgün ve Burçin Canateş üstlendi. Kurgusunu Ferhat Yüksel’in, sanat yönetimini Ömür Özgür’ün, yapımcılığını Neptün Ünüvar’ın üstelendiği filmin yapım şirketi Kinostanbul Film.

 

Kenan Ece, Serap Aksoy, Altuğ Yücel, Mansur Ark, Gökçe Ayçiçek, Ebru Nil Aydın, Cansın Bezircilioğlu, Osman Fındık, Edip Saner, Barış Topçular ve Özge Özdemir ise filmin dramatik bölümlerinde rol alan isimler.

 

 

“Sâdan Hanım”ın müzikleri, Kıbrıs doğumlu film müziği bestecisi George Kallis tarafından hazırlandı. Kallis’in film ve televizyon için yaptığı çalışmalar arasında “The Last Warrior”, “The Russian Job”, “The Last Boy” ve “The Outpost” gibi yapımlar bulunuyor. “Sâdan Hanım” için hazırladığı özgün müzikte filmin ana teması kullanıldı.

 

Filmin müzik çalışmasının bir başka bölümünde Candan Erçetin yer aldı. Erçetin’in sözlerini yazıp seslendirdiği “Sakın Bırakma”, Kallis’in beste ve düzenlemesiyle hazırlandı. Türkiye Alzheimer Derneği de filmin bilimsel danışmanlık sürecine destek verdi. Erçetin’in seslendirdiği parçanın klibinde filmden görüntüler kullanıldı ve çalışma 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü’nde dijital platformlarda yayınlandı.

 

 

“Sâdan Hanım”ın festival süreci 2021’de başladı. Film, 9. Antakya Uluslararası Film Festivali’nde ‘Ulusal Belgesel Yarışması’nda ‘En İyi Film’ ödülünü aldı. Aynı yıl Chichester International Film Festival’de gösterildi ve ‘Seyirci Ödülü’ kazandı.

 

2022’de Hindistan’daki 14. Jaipur International Film Festival’de film için üç ödül açıklandı: ‘En İyi Uzun Metraj Belgesel’, ‘n İyi Yönetmen’ve ‘En İyi Yayınlanmış Film’.

 

Film ayrıca 55. Houston International Film Festival’de ‘Belgesel-Drama’ kategorisinde jüri ödülüne, Chichester International Film Festival’de farklı festival seçkilerine dahil oldu.

 

 

 

Filmin çıkış noktasındaki Alzheimer hastalığı, yalnızca tıbbi bir başlık olarak ele alınmıyor; Sâdan Ünüvar’ın günlük yaşamındaki değişimlerle birlikte kayda geçiriliyor. Yönetmenin yıllar boyunca tuttuğu görüntülerde hatırlama ve unutma, aile ilişkileri, ev içindeki gündelik hayat ve hastalığın ilerleyen dönemleri aynı zaman akışı içinde izlenebiliyor.

 

Filmin anlatısında yer alan “Düşünsenize, unuttuğunuzu bile hatırlamıyorsunuz.” cümlesi de bu sürecin merkezinde bulunuyor. Bir başka cümlede Alzheimer’ın hafızadan geriye kalanları nasıl dönüştürdüğü anlatılıyor: “Hiç iz bırakmadan çalıyor ve siz her defasında ‘Zaten hep bu kadardı’ diyorsunuz.”

 

Gülensoy’un “Sâdan Hanım”ı çekmeye başladığı dönemde amacı, kayınvalidesinin hastalığının ilerleyişini kaydetmekti. Yıllar içinde kaydedilen görüntüler, aile arşivinden gelen filmler ve sonradan gerçekleştirilen dramatik çekimler bir araya geldiğinde, 85 dakikalık bir sinema filmi ortaya çıktı.

 

 

Yönetmenin kişisel bir aile hikâyesinden yola çıkarak yıllara yayılan gerçek görüntüleri sinema anlatısına dönüştürdüğü  “Sâdan Hanım” 18 Eylül Cuma günü sinemalarda gösterime girecek.

 

4K dijital video formatında ve Dolby Surround ses sistemiyle hazırlanan 85 dakikalık yapım Türkçe dublaj ve İngilizce altyazı seçenekleriyle 21 Eylül Dünya Alzheimer Günü’nün bulunduğu haftada yeniden izleyiciyle buluşacak.