Isaiah Collier, Coltrane’ın izinde cazın sınırlarını araştırıyor
Suzan Somalı Sönmez
ssomalisonmez@gmail.com
Caz tarihinde bazı müzisyenlerin etkisi, yaşadıkları dönemle sınırlı kalmaz. Enstrümanlarına getirdikleri yenilikler, müziğe yaklaşımları ve sonraki kuşaklara açtıkları yollar, aradan yıllar geçse de yeni müzisyenlerin çalışmalarında yaşamaya devam eder. John Coltrane bu isimlerin başında geliyor. 23 Eylül 1926'da dünyaya gelen ve 1967'de henüz 40 yaşındayken hayatını kaybeden saksofoncu, 2026 yılında 100'üncü doğum yılı vesilesiyle yeniden uluslararası caz gündeminin merkezinde. Bu özel yılda Coltrane'ın müziğine odaklanan isimlerden biri de Chicago doğumlu saksofoncu Isaiah Collier.
Collier, “Collier Plays Coltrane” adlı projesi kapsamında 19 Kasım Perşembe akşamı İstanbul'da, Komünite'de dinleyici karşısına çıkacak. Sanatçıya bu projede piyanoda Davis Whitfield, kontrbasta Conway Campbell ve davulda Tim Regis eşlik ediyor. Konser, Coltrane'ın bestelerini yeniden seslendirmenin ötesinde, cazın farklı dönemleri arasında müzikal bir bağlantı kuran özel bir buluşma niteliği taşıyor.
Chicago'nun müzik kültüründen yetişen saksofoncu
11 Haziran 1998'de Chicago'nun South Side bölgesinde dünyaya gelen Isaiah Collier, müzikle iç içe bir aile ortamında büyüdü. Babası müzisyen, annesi koro şefiydi. Küçük yaşta piyano eğitimi almaya başlayan Collier, beş yaşında enstrümanla tanıştı. 11 yaşında saksofon çalmaya yöneldi. İlk dönemlerinde alto saksofon üzerinde yoğunlaşan sanatçı, ilerleyen yıllarda tenor ve soprano saksofonu da müzikal çalışmalarının merkezine yerleştirdi.
Chicago'nun köklü caz geleneği, Collier'ın müzikal kimliğinin oluşumunda belirleyici oldu. Kentin caz çevresinde yetişen sanatçı, lise yıllarında Ernest Dawkins'in Young Masters Quartet topluluğunda yer aldı. Willie Pickens ve Ari Brown gibi Chicago cazının önemli müzisyenlerinden yararlandı; Stefon Harris, Roy Hargrove ve Lewis Nash gibi isimlerin de bulunduğu daha geniş bir müzikal çevreyle temas kurdu.
Isaiah Collier
Collier günümüzde yalnızca saksofoncu olarak değil, besteci, aranjör, grup lideri, eğitimci ve küratör olarak da çalışmalarını sürdürüyor. Kendisi müzikal yaklaşımını tanımlarken ‘ses bilimci’ anlamına gelen ‘sonic scientist’ ifadesini kullanıyor. Bu tanım, farklı dönemlerin müzikal birikimini araştıran, enstrümanının ifade olanaklarını genişleten ve doğaçlamayı bestecilikle birlikte ele alan çalışma biçimini de yansıtıyor.
Sanatçının müzikal kaynakları arasında John Coltrane, Pharoah Sanders, Rahsaan Roland Kirk, Roscoe Mitchell, Sonny Rollins gibi Chicago'nun özgür caz geleneğinde önemli yeri bulunan müzisyenler yer alıyor. Collier'ın müziğinde spiritüel caz, post-bop, serbest doğaçlama, funk ve soul etkileri bir arada duyuluyor.
The Chosen Few dönemi ve ilk albümler
Collier, 2017 yılında The Chosen Few adlı topluluğunu kurdu. Chicago'nun müzikal birikimini çağdaş cazın olanaklarıyla birleştiren grup, sanatçının kendi bestelerini geliştirdiği ve doğaçlama yaklaşımını belirginleştirdiği temel oluşum haline geldi.
Topluluğun ilk albümü “Return of the Black Emperor” 2018 yılında yayınlandı. Albüm, Collier'ın spiritüel caz ve özgür doğaçlama eksenindeki müzikal arayışlarının ilk kapsamlı örneklerinden biri oldu. 2019 yılında “The UNAPOLOGETIC NEGRO” adlı çalışması da sanatçının kayıtları arasına katıldı.
2021 yılında yayınlanan “Cosmic Transitions”, Collier ve The Chosen Few için önemli bir dönüm noktası oldu. Beş bölümden oluşan, yaklaşık 56 dakikalık bu müzikal süit, John Coltrane'ın “A Love Supreme” albümünden izler taşıyan yapısıyla dikkat çekti. Albümün kayıtları, 23 Eylül 2020'de, Coltrane'ın doğum gününde New Jersey'deki Rudy Van Gelder Stüdyosu'nda gerçekleştirildi. Coltrane'ın “A Love Supreme” albümünün kayıtlarında kullanılan analog ekipmanlardan bazılarının da kullanıldığı çalışma, müzikal yaklaşımının yanı sıra kayıt süreciyle de caz tarihine gönderme yaptı.
ABD’de 1934’ten beri yayımlanmaya devam eden, caz müziğine odaklanan; albüm ve konser eleştirileri, müzisyen röportajları, haberleri ve müzik endüstrisine ilişkin değerlendirmeleriyle tanınan, dünyanın en köklü ve saygın caz dergilerinden ‘DownBeat’ten beş yıldız alan “Cosmic Transitions”, uluslararası caz çevrelerinde geniş yankı uyandırdı. Albümde Collier'a piyanoda Mike King, kontrbasta Jeremiah Hunt ve davulda Michael Shekwoaga Ode eşlik etti.
2022 yılında The Chosen Few ile “Lift Every Voice” adlı EP'yi yayınlayan Collier, aynı yıl davulcu Michael Shekwoaga Ode ile kurduğu I AM ikilisi kapsamında “Beyond” albümünü hazırladı. “I AM BEYOND” adıyla da anılan çalışma, sanatçının ikili doğaçlama ve daha serbest müzikal yapılara yöneldiği projelerinden biri oldu.
Solo çalışmalar, uluslararası işbirlikleri ve ödüller
2023 yılında yayınlanan “Parallel Universe”, Collier'ın kendi adıyla gerçekleştirdiği ilk solo albüm olarak diskografisinde ayrı bir yere sahip. İngiltere merkezli Night Dreamer etiketiyle yayımlanan albüm, doğrudan plağa kayıt yöntemiyle gerçekleştirilen performanslarıyla da öne çıktı. Funk, gospel, soul ve cazın farklı unsurlarını bir araya getiren çalışma, sanatçının müzikal ifade alanını genişletti.
Collier aynı dönemde Angel Bat Dawid'in “Requiem for Jazz” albümünde soprano saksofonuyla yer aldı. Chicago caz çevresinin farklı isimleriyle geliştirdiği ilişkiler, onun müziğinde kolektif üretim ve doğaçlamanın önemini artırdı.
2024 yılı sanatçı için oldukça yoğun geçti. The Chosen Few ile iki albüm yayımladı. Nisan ayında Division 81 etiketiyle dinleyiciye ulaşan “The Almighty”, The New York Times tarafından 2024 yılının en iyi 10 caz kaydı arasında gösterildi. Aynı yıl yayımlanan “The World Is On Fire” ise topluluğun sekiz yıllık birlikteliğinin son albümü oldu.
On parçadan oluşan “The World Is On Fire”, pandemi öncesinden başlayarak günümüze uzanan toplumsal gelişmeleri, sistematik ırkçılığı, ekonomik eşitsizlikleri ve adalet arayışını ele alıyor. Albümde gerçek haber kayıtlarından alınan seslerin kullanılması, müziğin belgesel niteliğini de güçlendiriyor. “The Time Is Now”, “Trials and Tribulations”, “Amerikkka the Ugly”, “Ahmaud Arbery” ve albüme adını veren “The World Is On Fire” çalışmanın parçaları arasında.
Collier, 2024 yılının sonunda Chicago'daki DuSable Black History Museum'da “The Story of 400 Years” adlı 13 bölümlük eserinin ilk seslendirilişini gerçekleştirdi. ABD tarihindeki kölelik, siyasal mücadeleler, göç, toplumsal dönüşüm ve Afro-Amerikan kültürünün gelişimi üzerine kurulu çalışma, 1619'dan günümüze uzanan bir tarihsel anlatıyı müzik aracılığıyla ele alıyor. Eserin başlığındaki 400 yıl, Afrika kökenli Amerikalıların tarihsel deneyimine gönderme yapıyor.
Collier'ın 2024 yılında The New York Times tarafından yılın en iyi caz kayıtları arasında gösterilen “The Almighty” albümü, aynı zamanda Chicago Tribune tarafından yılın caz sanatçısı seçilmesinde etkili olan çalışmalarından biri oldu. DownBeat dergisi de sanatçıyı Nisan 2025 sayısının kapağına taşıyarak “The Next Sax Giant” başlığıyla tanıttı.
2025 yılında davulcu William Hooker ve kontrbasçı William Parker ile The Ancients adlı üçlü oluşumda bir araya geldi. Eremite etiketiyle yayımlanan topluluğun ilk albümü “The Ancients”, farklı kuşaklardan üç doğaçlamacının buluşmasını belgeledi. Kayıtlar Los Angeles ve San Francisco'da gerçekleştirilen canlı performanslardan oluşuyor. Çalışma, serbest caz geleneğinin günümüzdeki ifade olanaklarını araştıran uzun soluklu doğaçlamalarıyla Collier'ın diskografisinde ayrı bir yerde duruyor.
2026 yılında İngiliz yapımcı Gilles Peterson'ın Brownswood Recordings etiketiyle yayınladığı beş parçalık “JOY” EP'si ise sanatçının başka bir yönünü ortaya çıkardı. 31 Temmuz 2026'da yayınlanan çalışmada Collier, saksofonun yanı sıra piyano ve vokal performanslarıyla da yer aldı. Albümün beş parçası “Joy”, “Landscape of Dreams”, “Where I'm Loved”, “When the Dust Settles” ve “God's By Your Side” adlarını taşıyor. Cazın yanı sıra soul, gospel ve çağdaş R&B unsurlarını da içeren EP, sanatçının müzikal ifade alanını genişletti.
Collier'ın birlikte çalıştığı müzisyenler arasında Angel Bat Dawid, Chance the Rapper, Wadada Leo Smith, Kahil El'Zabar, Ambrose Akinmusire, Nicole Mitchell, Billy Hart, Marshall Allen, Billy Harper, Marquis Hill ve Makaya McCraven bulunuyor. Chicago'nun özgür doğaçlama geleneğinin önemli kuruluşlarından Association for the Advancement of Creative Musicians (AACM) ile de ilişkili olan sanatçı, çalışmalarında bu geleneğin birikimini günümüz cazına taşıyor.
Isaiah Collier'ın diskografisi
Diskografisi, Collier'ın yalnızca kendi topluluğunun lideri olarak değil, farklı kuşaklardan ve müzikal anlayışlardan sanatçılarla üretim yapan bir doğaçlamacı olarak da gelişimini gösteriyor. Kendi adıyla yayınladığı albümler ve topluluk çalışmalarının yanı sıra farklı müzisyenlerle gerçekleştirdiği ortak kayıtlar da bulunuyor. The Chosen Few dönemi, solo çalışmaları ve The Ancients gibi oluşumlar birlikte değerlendirildiğinde sanatçının diskografisi, çağdaş cazın farklı yönlerine açılan geniş bir repertuvar sunuyor.
Collier henüz lise yıllarındayken, Chicago caz sahnesinin önemli isimlerinden saksofoncu Ernest Dawkins’in öncülük ettiği Young Masters topluluğunda yer alıyordu. Bu kayıt, onun profesyonel müzik yaşamının erken dönemini belgeleyen önemli bir çalışma. Ardından 2017’de Isaiah Collier & The Chosen Few topluluğunu kurdu.
The Chosen Few ile yayınladığı “Return of the Black Emperor” (2018), “The UNAPOLOGETIC NEGRO” (2019) ve “Cosmic Transitions” (2021) grupla ilk dönem çalışmalarını oluşturuyor. Ardından “Lift Every Voice” EP'si (2022), I AM ikilisiyle “Beyond” (2022), solo albümü “Parallel Universe” (2023), The Chosen Few ile “The Almighty” (2024) ve “The World Is On Fire” (2024) geliyor. William Hooker ve William Parker ile The Ancients adı altında yayınladığı aynı adlı albüm 2025 yılına, solo EP'si “JOY” ise 2026 yılına ait.
Sanatçı bunların yanında Jaimie Branch'in “Stembells” projesi, Angel Bat Dawid'in “Requiem for Jazz” çalışması, Kahil El'Zabar Quartet'in “A Time for Healing” albümü ve Jimetta Rose & The Voices of Creation'ın “Things Are Getting Better” kaydı gibi ortak çalışmalarında da yer aldı. 2025 yılında Theon Cross'un “Affirmations: Live at Blue Note New York” albümüne saksofonuyla katkıda bulundu. Brian Simpson'ın “Midnight Groove” çalışmasında da konuk müzisyen olarak yer aldı.
John Coltrane: Cazın sınırlarını değiştiren müzisyen 100 yaşında
23 Eylül 1926'da Kuzey Carolina'da dünyaya gelen John Coltrane, yalnızca saksofon tekniğiyle değil, cazın armonik, ritmik ve ifade olanaklarını genişleten çalışmalarıyla da müzik tarihinin en etkili isimleri arasında yer alıyor. 1940'ların sonlarında profesyonel müzik yaşamına başlayan Coltrane, 1950'lerde Miles Davis'in topluluğuna katılarak uluslararası caz sahnesinde tanındı. Thelonious Monk ile çalıştığı dönem de müzikal gelişiminde belirleyici oldu. 1960 yılında kendi topluluğunu kurarak bağımsız çalışmalarına yöneldi.
Coltrane'ın müziğe getirdiği yeniliklerden biri, doğaçlama sırasında armonik değişimleri çok hızlı ve yoğun biçimde kullanmasıydı. Caz eleştirmeni Ira Gitler'in ‘sheets of sound’ olarak tanımladığı bu yaklaşım, saksofonun melodik ifade olanaklarını genişletti. 1960 yılında yayınlanan “Giant Steps”, karmaşık akor geçişleri ve armonik yapısıyla modern cazın önemli dönüm noktalarından biri oldu. Richard Rodgers ve Oscar Hammerstein'ın “My Favorite Things” bestesini soprano saksofonuyla yeniden yorumlaması ise Coltrane'ın farklı müzik geleneklerini cazla buluşturma becerisini ortaya koydu.
John Coltrane
1960'ların başında piyanist McCoy Tyner, kontrbasçı Jimmy Garrison ve davulcu Elvin Jones ile oluşturduğu dörtlü, caz tarihinin en etkili topluluklarından biri haline geldi. Bu kadroyla gerçekleştirdiği çalışmalar, Coltrane'ın bestecilik ve doğaçlama anlayışını yeni bir boyuta taşıdı. 1965 yılında yayımlanan “A Love Supreme” ise müzisyenin kariyerindeki en önemli kayıt olarak kabul ediliyor. Dört bölümden oluşan albüm, Coltrane'ın manevi arayışlarını müziğe aktardığı bütünlüklü bir süit niteliğinde. “Acknowledgement”, “Resolution”, “Pursuance” ve “Psalm” bölümlerinden oluşan çalışma, cazın yalnızca teknik bir müzikal ifade değil, kişisel ve evrensel bir anlatım alanı da olabileceğini gösterdi.
Coltrane, kariyerinin son döneminde serbest doğaçlamaya ve daha deneysel müzikal yapılara yöneldi. “Ascension” ve “Meditations” gibi albümlerinde geleneksel caz formlarının dışına çıkarak kolektif doğaçlamaya ağırlık verdi. 17 Temmuz 1967'de, henüz 40 yaşındayken hayatını kaybeden sanatçı, yaklaşık on yıllık üretken dönemine 25 lider albüm sığdırdı. Ölümünden sonra yayımlanan kayıtları ve arşiv çalışmaları da müzikal mirasının kapsamını genişletti.
Coltrane'ın müziği, yeni kuşaklarda yaşamaya devam ediyor
Coltrane'ın 100'üncü doğum yılı, 2026 boyunca uluslararası müzik dünyasında kapsamlı bir anma programına dönüştü. “Coltrane 100” başlığı altında düzenlenen etkinlikler konserlerden arşiv kayıtlarına, yeniden basımlardan görsel sanat projelerine uzanıyor. Daha önce yayınlanmamış canlı kayıtları içeren “Tiberi Tapes”in gün yüzüne çıkması da yılın dikkat çeken gelişmelerinden biri. Saksofoncu Frank Tiberi'nin 1960-1964 yılları arasında kaydettiği 60 saati aşkın performans arasından seçilen kayıtlar, Coltrane'ın müzikal gelişimini ve sahnedeki doğaçlama yaklaşımını farklı bir açıdan izleme olanağı sunuyor. Hollywood Bowl'da 23 Eylül'de gerçekleştirilen “Coltrane 100: Legacy” konseri ve Londra Barbican'da 13 Kasım'da düzenlenen “John Coltrane 100” buluşması da uluslararası kutlamaların önemli durakları arasında yer aldı.
Türkiye'de de Coltrane'ın 100'üncü yılı çeşitli konser ve etkinliklerle anıldı. İstanbul'da Nardis Jazz Club, Avusturya Kültür Forumu ve Goethe-Institut işbirliğiyle 13 ve 14 Mart'ta düzenlenen “The Transatlantic Jazz All-Stars: Miles Davis & John Coltrane Centennial” konserlerine ev sahipliği yaptı. Her ikis de 100 yaşına giren Miles Davis ile Coltrane'ın ortak müzikal dönemine odaklanan projede Joe Magnarelli, Kirk MacDonald, Oliver Kent, Rudi Engel ve Bernd Reiter yer aldı.
23 Eylül'de Ankara'da CSO Ada'da Kerem Görsev Trio, tenor saksofonda Engin Recepoğulları'nın katılımıyla “Coltrane's Shadow” başlıklı özel konseri gerçekleştirdi.
36. Akbank Caz Festivali de yıl dönümünü programına taşıdı. 3 Ekim'de Zorlu PSM Turkcell Platinum Sahnesi'nde James Carter Piano Quartet, “Coltrane: A Centennial Supreme” projesiyle sahne aldı. James Carter'a piyanoda Gerard Gibbs, kontrbasta Hilliard Greene ve davulda Alex White eşlik etti.
20 Ekim'de Nardis Jazz Club'da Engin Recepoğulları Quartet'in “Remembering John Coltrane” konseri, 10 Kasım'da ise Hugin ve Munin Rumeli Sahne'de Baki Duyarlar ve Şevket Akıncı'nın katılımıyla gerçekleştirilen Coltrane söyleşisi, Türkiye'deki anma etkinliklerinin diğer örnekleri oldu.
“Collier Plays Coltrane”
Coltrane'ın müziğinin farklı kuşaklar tarafından yeniden yorumlanması, onun caz üzerindeki etkisinin yalnızca geçmişe ait olmadığını da gösteriyor. Bu yılki kutlamaların önemli taraflarından biri, bestelerini yeniden seslendirmek kadar, müzikal yaklaşımını ve doğaçlama anlayışını günümüzün ifade olanaklarıyla buluşturmak. Isaiah Collier'ın “Collier Plays Coltrane” projesi de tam bu noktada anlam kazanıyor.
Chicago'nun caz geleneğinden yetişen Collier, Coltrane'ın müziğinde belirgin olan spiritüel yaklaşımı, yoğun doğaçlama anlayışını ve sürekli araştırma arzusunu kendi çalışmalarında da sürdürüyor. 2021 yılında yayımlanan “Cosmic Transitions” albümünün kayıtlarını 23 Eylül'de, Coltrane'ın doğum gününde, efsanevi Rudy Van Gelder Stüdyosu'nda gerçekleştirmesi de bu müzikal bağın dikkat çekici örneklerinden biri. Coltrane'ın “A Love Supreme” kayıtlarında kullanılan analog ekipmanlardan yararlanılan albüm, Collier'ın bu mirasla kurduğu ilişkinin yalnızca repertuvar düzeyinde kalmadığını gösteriyor.
“Collier Plays Coltrane” konseri, 100'üncü yıl kutlamalarının İstanbul'daki yeni buluşmalarından biri olacak. “Collier Plays Coltrane” projesinin Avrupa turnesi kapsamında gerçekleşecek İstanbul konserinde Collier, tenor ve soprano saksofonlarıyla sahnede olacak. Piyanoda Davis Whitfield, kontrbasta Conway Campbell ve davulda Tim Regis’in eşlik edeceği sanatçı, 19 Kasım Perşembe akşamı Komünite’de dinleyiciyle buluşacak. Kapıların 19.30’da açılacağı konser 21.30’da başlayacak.


