Kukla tiyatrosu, sahnede bir figüre hayat vermenin çok ötesinde el becerisini, hareket bilgisini, görsel anlatımı ve oyunculuk disiplinini bir araya getiren köklü bir sanat dalı. Gölgeyle yaratılan karakterlerden iplerle hareket ettirilen figürlere, sanatçının bedenini kuklaya dönüştürdüğü performanslardan küçücük bir sahnede kendi dünyasını kuran minyatür gösterilere kadar geniş bir ifade alanına sahip. Bu sanatın farklı geleneklerini ve çağdaş uygulamalarını İstanbul'da buluşturan Uluslararası İstanbul Kukla Festivali, 28’inci yılında yeniden seyirci karşısına çıkıyor.

İstanbul Karagöz Kukla Vakfı tarafından 4-8 Kasım tarihleri arasında düzenlenen festival, beş ülkeden sanatçı ve toplulukların katılımıyla İstanbul'un farklı noktalarında gerçekleştirilecek. Sanat yönetmenliğini Cengiz Özek'in üstlendiği organizasyonun programında Türkiye'den Karagöz gösterileri, Avusturya'dan kukla ve sirk sanatlarını buluşturan bir yapım, Bulgaristan'dan ahşap ipli kukla performansı, Macaristan'dan minyatür kukla gösterisi ve Almanya'dan sözsüz hayvan kuklaları yer alıyor. Farklı tekniklerin aynı programda buluşması, kukla tiyatrosunun geleneksel biçimlerle sınırlı olmadığını, değişen sahneleme anlayışlarıyla farklı yönlere açıldığını da ortaya koyuyor.

 

 

 

 

28. Uluslararası İstanbul Kukla Festivali'nin kurucusu ve sanat yönetmeni Cengiz Özek, Karagöz sanatçısı, yönetmen ve kukla tiyatrosu alanında çalışan bir sanatçı. 1964 yılında İstanbul'da doğan Özek'in Karagöz'e ilgisi 14 yaşında, ortaokul yıllarında başladı. Resim öğretmeni Ali Kıyak aracılığıyla tanıştığı Karagöz sanatında, geleneksel tasvir yapımının inceliklerini öğrendi. Henüz 17 yaşındayken ilk Karagöz figürleri sergisini açtı. Deve derisinden hazırladığı tasvirler bugün Hollanda Ulusal Müzesi, Pakistan Lahor Kukla Müzesi ve Tayvan Kukla Müzesi gibi uluslararası koleksiyonlarda bulunuyor.

Sanat eğitiminin yanı sıra geleneksel Türk süsleme sanatları üzerine de çalışan Özek; tezhip, minyatür, kalem işi ve restorasyon alanlarında eğitim aldı. Topkapı Sarayı'ndaki Hırka-i Saadet Dairesi, Sultanahmet Camii, Yeni Cami, Sandal Bedesteni ve Aya İrini Kilisesi gibi tarihî yapılardaki restorasyon çalışmalarında görev yaptı. 1986 yılında İstanbul Belediye Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'ne girerek tiyatro eğitimini tamamladı. Ardından Devlet Tiyatroları, İstanbul Şehir Tiyatroları, Bakırköy Belediye Tiyatroları, Dormen Tiyatrosu ve Kenter Tiyatrosu'nda oyuncu, yönetmen ve tiyatro yöneticisi olarak çalıştı.

 

Özek'in Karagöz alanındaki üretiminde geleneksel tekniği güncel konularla buluşturması belirleyici oldu. 1998'de hazırladığı “Çöp Canavarı”, çevre kirliliğini Karagöz'ün anlatım diliyle ele alan yapımlarından biri. “Büyülü Ağaç”, “Sihirli Lamba” ve “Damlaların Dansı” da sanatçının çocuklara yönelik repertuvarında yer alıyor. Bu çalışmalarında geleneksel gölge tiyatrosunun görsel anlatımını korurken yeni hikâyelere ve konulara alan açıyor.

 

 

 

Aynı yıl Uluslararası İstanbul Kukla Festivali'ni kuran Özek, farklı ülkelerden kukla sanatçılarını İstanbul'da buluşturan organizasyonu 28 yıldır sürdürüyor. Festival, zaman içinde geleneksel gölge tiyatrosundan çağdaş kukla uygulamalarına kadar farklı tekniklerin sergilendiği uluslararası bir platforma dönüştü. Özek'in Karagöz gösterileri ise beş kıtada yaklaşık 50 ülkede, 150'yi aşkın şehirde sahnelendi; sanatçı bu turneler kapsamında bine yakın gösteri gerçekleştirdi, sergiler, konferanslar ve atölyeler düzenledi.

 

2013 yılında İstanbul Karagöz Kukla Vakfı'nı kuran ve başkanlığını üstlenen Özek, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'nda geleneksel Türk tiyatrosu alanında ders de veriyor. UNESCO tarafından 2009 yılında ‘Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı’ olarak tanınan sanatçı, uluslararası festivallerde çeşitli ödüller kazandı. 2024 yılında Direklerarası Seyirci Ödülleri kapsamında ‘Kültürlerarası Köprü Sağlayan Ödülü’ne ve 9. Uluslararası Tiyatro Ödülleri'nde ‘Hayat Boyu Onur Ödülü'ne değer görüldü.

 

Festivalin Türkiye ayağında Cengiz Özek'in iki Karagöz gösterisi bulunuyor. “Çöp Canavarı/Garbage Monster”, geleneksel gölge tiyatrosunun karakterlerini güncel bir çevre sorunuyla buluşturuyor. Deniz kirliliğini konu alan gösteri, Karagöz'ün mizahi anlatımını kullanarak çocukları çevre konusunda düşünmeye yöneltiyor. ve “Büyülü Ağaç/Magic Tree” ise doğa ve insan ilişkisini geleneksel Karagöz estetiği üzerinden ele alıyor.

 

 

Festivalin uluslararası programında Avusturya, Bulgaristan, Macaristan ve Almanya'dan gelen sanatçıların çalışmaları öne çıkıyor. Avusturya'yı temsil eden Dach Theatre'ın “Köpek Biti Sirki”, alışılmış kukla gösterilerinden farklı bir sahne dünyası kuruyor. Bir köpeğin tüylerinde yaşayan pirelerin kendi sirk topluluklarını oluşturmasını konu alan yapım kukla tiyatrosunu akrobasi, jonglörlük ve sirk numaralarıyla birleştiriyor.

 

Bulgaristan'dan Theodor Borisov'un “Kuklaların Hayatı” adlı gösterisi, ahşap ipli kuklaların hareket olanaklarını sahneye taşıyor. Kuklaların hareketlerini ipler aracılığıyla yönlendiren sanatçının performansı, bu tekniğin gerektirdiği el becerisi ve koordinasyonu görünür kılıyor.

Macar sanatçı András Lénárt'ın “Mikropodyum” adlı çalışması ise ölçeği küçülterek izleyiciyi minyatür bir performans dünyasına davet ediyor. Özel bir kukla tekniğiyle hareket eden küçük balerinler, dansın ve sahne hareketinin minyatür ölçekte nasıl yeniden yaratılabileceğini gösteriyor.

 

Almanya'dan Kabare Pupala'nın “Hayvanlar Âlemi” adlı yapımında tavşan, fare, tilki ve horoz gibi hayvan karakterleri sahneye çıkıyor. Müzik ve sirk becerileriyle biçimlenen, sözsüz anlatıma dayalı gösteri, hayvan kuklaları üzerinden görsel mizahı öne çıkarıyor.

 

 

Programın açılışını, İtalya’dan Teatro Del Drago topluluğunun sahneleyeceği “Pinokyo/Pinocchio” yapıyor. Carlo Collodi’nin klasik eserinden uyarlanan, 12 yaş ve üzeri izleyicilere yönelik sözsüz gösteri, 4 Kasım saat 20.00’de Koç Üniversitesi Rumelifeneri Kampüsü Sevgi Gönül Oditoryumu’nda sahnelenecek.

 

Dünya festivallerinde ödüller kazanan köklü kukla tiyatrosu Teatro Del Drago, Pinokyo’nun hikâyesini söz kullanmadan, görsel anlatım ve sahne efektleriyle evrensel bir dile taşıyor. Yapım, Carlo Collodi’nin 200. doğum yılı dolayısıyla festivale konuk oluyor. Gösteri, ATER Fondazione, Emilia-Romagna Bölgesi (RER) ve İstanbul İtalyan Kültür Merkezi iş birliğiyle gerçekleştiriliyor.

 

 

 

 

Festivalin dikkat çeken uluslararası yapımlarından biri olan “Köpek Biti Sirki/Dog Flea Circus”, Avusturyalı Dach Theatre’ın hazırladığı sıra dışı bir gösteri. ENKA Sanat'ın ‘Neşeli Cumartesiler’ serisi kapsamında, festival iş birliğiyle Türkiye'de ilk kez sahnelenecek yapım 7 Kasım Cumartesi günü saat 12.00'de ENKA Oditoryumu'nda izleyiciyle buluşacak. Gösterinin festival kapsamındaki diğer buluşması ise 6 Kasım Cuma günü saat 19.30'da Avusturya Kültür Ofisi'nde gerçekleştirilecek.

Hikâye, sevimli köpek Rodriguez ve sahibi Madame L'Amour çevresinde gelişiyor. Rodriguez'in tüylerinde yaşayan pirelerin sıra dışı yeteneklerinin keşfedilmesiyle başlayan serüven, küçük canlıların kendi sirk topluluklarını kurmasına uzanıyor. Akrobasi, rodeo, jonglörlük, ateş çemberinden atlama ve çeşitli sirk numaralarıyla ilerleyen gösteri, minyatür bir dünyanın içindeki büyük hareket alanını sahneye taşıyor.

 

Ödüllü ve interaktif olarak tanımlanan yapım çocukları yalnızca seyirci konumunda bırakmayan, gösterinin eğlenceli dünyasına katılmaya davet eden bir anlayışla hazırlanmış. 40 dakika süren ve tek perdeden oluşan gösterinin hedef yaş grubu 6-10. ENKA'daki çocuk gösterisi ücretsiz, yetişkin katılımı ise ücretli. Biletler Biletix ve ENKA Sanat gişesinden temin edilebiliyor.

 

 

 

 

28. Uluslararası İstanbul Kukla Festivali, tek bir merkezde toplanmak yerine farklı kültür ve sanat mekânlarına yayılan programıyla İstanbul'un çeşitli bölgelerinde izleyiciyle buluşacak. Taş Oda, Mall of İstanbul, Avusturya Kültür Ofisi ve ENKA Oditoryumu festivalin gösterim noktaları arasında.

Türkiye'den “Çöp Canavarı/Garbage Monster” ve “Büyülü Ağaç/Magic Tree”, 5 ve 6 Kasım tarihlerinde Taş Oda'da sahnelenecek. Bulgaristan'dan Theodor Borisov'un “Kuklaların Hayatı/The Life of the Marionettes”, 6 Kasım'da Mall of İstanbul'da, 7 Kasım'da ise Taş Oda'da izlenebilecek. Macaristan'dan András Lénárt'ın “Mikropodyum/Mikropodium” gösterisi 7 Kasım'da Mall of İstanbul'da, 8 Kasım'da Taş Oda’da gerçekleştirilecek. Almanya'dan Kabare Pupala'nın “Hayvanlar Alemi/The World of Animals” ise 8 Kasım'da Mall of İstanbul programında yer alıyor. Gösterilerin farklı saatlerde tekrarlanan seansları bulunuyor.

 

Festivaldeki yapımların önemli bir bölümü çocuklara ve ailelere hitap etse de kukla tiyatrosunun farklı tekniklerini görmek isteyen yetişkinler için de programda seçenekler bulunuyor. Ücretsiz gösterimlerin yanı sıra biletli etkinlikler de düzenleniyor. Gösterilerin mekânlarına ve katılım koşullarına göre bilet veya rezervasyon gereklilikleri değişiyor.

 

 

1998 yılında başlayan Uluslararası İstanbul Kukla Festivali, yıllar içinde farklı ülkelerden kukla sanatçılarını, toplulukları ve sahneleme tekniklerini İstanbul'da bir araya getiren uluslararası bir organizasyona dönüştü. Japonya'dan Brezilya'ya, Avrupa'dan farklı coğrafyalara uzanan geçmiş programlarıyla kukla sanatının geleneksel ve çağdaş örneklerine yer veren festival, Karagöz gibi Türkiye'nin köklü gölge tiyatrosu geleneğinin uluslararası alanda tanıtılmasına da katkıda bulunuyor.

Festivalin 28'inci yılında da farklı ülkelerin kukla gelenekleri aynı programda buluşuyor. Karagöz'ün yüzyıllara uzanan anlatım biçimi, ahşap ipli kuklaların hareket tekniği, minyatür sahne performansları ve sirk sanatlarıyla birleşen çağdaş kukla gösterileri, beş günlük organizasyonun kapsamını oluşturuyor.

 

 

 

4 Kasım Çarşamba

- Açılış: “Pinokyo/Pinocchio” (Teatro Del Drago - İtalya)

20.00 Koç Üniversitesi Rumelifeneri Kampüsü Sevgi Gönül Merkezi (SGKM) - Sevgi Gönül Oditoryumu

12+ / Sözsüz / 60’

(ATER Fondazione, Emilia-Romagna Bölgesi (RER) ve İstanbul İtalyan Kültür Merkezi ortaklığıyla)

Klasik Pinokyo hikayesinin 12 yaş üzeri için hazırlanan büyüleyici ve sözsüz sanatsal uyarlaması. Dünya’da birçok festivalde ödül toplamayı başaran bu köklü kukla tiyatrosu Pinokyo’nun hikayesini, sözsüz ve efektif sahne görselleriyle evrensel bir dile ulaştırıyor. Pinokyo’nun yazarı Carlo Collodi’nin 200. doğum yılında festivale konuk oluyor.  

(Ücretsiz & Ön Kayıtlı)

...

 

5 Kasım Perşembe

- “Çöp Canavarı/Garbage Monster” (Cengiz Özek - Türkiye)

11.00 (Okul Seansı), 14.00 Taş Oda, Fatih

Genel İzleyici / Türkçe / 45’

Çevre ve deniz kirliliğini işleyen geleneksel gölge tiyatrosu. Karagöz sanatında adını altın harflerle yazdırmayı başarmış Cengiz Özek’in dünya’da birçok festivalden ödül almış oyunu “Çöp Canavarı” deniz kirliliğini konu alıyor. Deniz kirliliğinden mutsuz bir balık bir canavara dönüşür ve çöpleri temizler. Karagöz, denize çöp atınca “Çöp Canavarı” onun karşısına dikiliverir.

(Ücretsiz / ‘İstanbul Senin’ Rezervasyonlu)

...

 

6 Kasım Cuma

- “Büyülü Ağaç/Magic Tree” (Cengiz Özek - Türkiye)

11.00 Taş Oda, Fatih

Genel İzleyici / Türkçe / 35’

Cengiz Özek, bu sefer büyülü bir atmosferle, doğayı koruma temalı klasik Karagöz gölge oyunu performansıyla seyirci karşısına çıkıyor. “Büyülü Ağaç” geleneksel Karagöz oyunu formunda, şamanistik elementleri Karagöz perdesine taşıyan bir oyun. Karagöz, doğaya zarar vererek doğaüstü güçlerin dikkatini üzerine çeker.

(Ücretsiz / ‘İstanbul Senin’ Rezervasyonlu)

- “Kuklaların Hayatı/The Life of the Marionettes” (Theodor Borisov - Bulgaristan)

15.00,16.00,17.00,18.00 Mall of İstanbul

Genel İzleyici / Sözsüz / 40’

Theodor Borisov'un birçok festivalde seyirciyi etkilemeyi başarmış kendi yapımı ahşap ipli kuklaları, farklı hünerlerini seyirciyle buluşturuyor. Şiirsel oynatımı şaşkınlık içinde kendini izlettirirken eğlendirmeyi ve büyülemeyi ihmal etmiyor.

(Ücretsiz & Kayıtsız)

- “Köpek Biti Sirki/Dog Flea Circus” (Dach Theatre - Avusturya)

19.30 Avusturya Kültür Ofisi, Yeniköy

Genel İzleyici / Sözsüz / 40’

(Avusturya Kültür Ofisi ortaklığıyla)

Sevimli bir İngiliz Pointer cinsi köpek olan Rodriguez, hayatının son yıllarını sahibi Madame L'Amour ile sırtındaki pirelerden sirk oluşturdu. Kendiniz görün! Yüksek tel akrobasi, rodeo, atlıkarınca, piramitler, sapan tahtası, jonglörlük ve hatta ateş çemberinden atlama, her yaştan sirk sever için enfes bir programda yer alıyor.

(Ücretsiz / Rezervasyonlu)

...

 

7 Kasım Cumartesi

- “Köpek Biti Sirki/Dog Flea Circus” (Cordula Nossek - Avusturya)

12.00 ENKA Sanat Oditoryumu, Sarıyer

Genel İzleyici / Sözsüz / 40’

(Avusturya Kültür Ofisi ortaklığıyla)

Avusturyalı grubun ödüllü ve eğlenceli pire sirki gösterisi. Ateş çemberinden atlayan ve akrobasi yapan görünmez eğitimli pirelerin interaktif sirk macerası

(Çocuklara Ücretsiz)

- “Mikropodyum/Mikropodium” (Andras Lenart - Macaristan)

14.30,15.30,16.30,17.30 Mall of İstanbul

Genel İzleyici / Sözsüz / 20’

(Liszt Enstitüsü Macar Kültür Merkezi İstanbul ortaklığıyla)

Kendisi için özel bir kukla tekniği geliştiren Andras Lenart, dünyada birçok festivalde seyirciyle buluştu. Buluştuğu her gösteride, balerinin gerçekle birebir sergilenen hareketleri seyirciyi şaşırtmanın yanısıra çocukların akıllarında “Acaba gerçek mi?” sorusunu oluşturdu.

 (Ücretsiz & Kayıtsız)

- “Kuklaların Hayatı/The Life of the Marionettes” (Theodor Borisov - Bulgaristan)

15.00 Taş Oda, Fatih

Genel İzleyici / Sözsüz / 40’

Ahşap ipli kuklaların el ustalığı gerektiren sessiz ve ritmik şovu

(Ücretsiz & Kayıtsız)

...

 

8 Kasım Pazar (Kapanış Günü)

- “Mikropodyum/Mikropodium” (Andras Lenart - Macaristan)

14.00,15.00 Taş Oda, Fatih

Genel İzleyici / Sözsüz / 20’

(Liszt Enstitüsü Macar Kültür Merkezi İstanbul ortaklığıyla)

Gerçek bir balerin gibi zarafetle hareket eden minyatür kuklaların hayranlık uyandıran mikro şovu (Ücretsiz & Kayıtsız)

- “Hayvanlar Alemi/The World of Animals” (Kabare Pupala - Almanya)

14.30,15.30,16.30,17.30 Mall of İstanbul

Genel İzleyici / Sözsüz / 20’

Müzik ve sirk becerileri sergileyen eğlenceli hayvan kuklalarının sözsüz dünyası

(Ücretsiz & Kayıtsız)

...