Suzan Somalı Sönmez

ssomalisonmez@gmail.com

Türk mizah dünyasının ve çizgi roman sanatının en özgün, en güçlü kalemlerinden usta karikatürist ve çizgi romancı Kemal Aratan 4 Kasım 2026’da, 61 yaşında hayatını kaybetti. Vefat haberini, eşi Satya Antar, sosyal medya üzerinden yaptığı duyguaskl paylaşımla duyurdu.

1980’li yıllarda “Gırgır” ve “Limon” dergilerinde başlayan meslek yaşamını Türkiye’nin önemli mizah yayınlarında sürdüren Aratan, yarattığı karakterler, çizgi romanları ve kendine özgü çizim diliyle uzun yıllar okurla buluştu.

Oğuz Aral’ın mizah geleneğinden beslenen Kemal Aratan, zaman içinde kendine özgü, modernist bir çizim anlayışı geliştirdi. Hareket duygusunu öne çıkaran çizgileri ve güçlü görsel anlatıma sahip çizgi öyküleriyle Türk mizah ve karikatür dünyasında kendine ayrı bir yer edindi.

Gırgır’da başlayan dergicilik serüveni

9 Nisan 1965’te Kırklareli’nde doğan Kemal Aratan, çocukluğunun ilk yıllarını burada geçirdi, eğitimini Balıkesir’de tamamladı. Lise döneminde masa tenisiyle ilgilenen ve ulusal düzeyde dereceler elde ederek millî takım kampına davet edilen Aratan, bir süre Eczacılık Fakültesi’nde öğrenim gördükten sonra Mimar Sinan Üniversitesi Grafik Bölümü’ne geçti.

Karikatürlerini dergilerde yayımlatmadan önce İstanbul, İzmir ve Balıkesir’de üç ayrı sergi açan sanatçı, 1984 yılında “Gırgır” dergisinde çizmeye başladı. Mehmet Çağçağ’ın askere gitmesi üzerine boşalan köşeyi doldurmak amacıyla 1985’te “Ucube Karikatürler” başlıklı kendi köşesini hazırladı. Dergideki çalışmalarıyla kısa sürede dikkat çeken Aratan, 1986 yılında bir grup arkadaşıyla birlikte mizah yayıncılığında bir dönüm noktası kabul edilen Limon dergisinin kurucu kadrosunda yer aldı “Limon” dergisinin kuruluşunda yer almak üzere “Gırgır”dan ayrıldı.

“Limon”da geliştirdiği ‘İhtiyatsız Adam’ karakteri, sanatçının en bilinen çalışmalarından biri oldu. Daha sonra farklı dönemlerde “Gırgır”, “Avni” ve “Dıgıl” dergilerinde de çalışan Aratan, çizgi roman ve karikatür üretimini farklı yayınlarda sürdürdü.

İhtiyatsız Adam’dan Vah Vahap Vah’a

“Aratan”ın çizgi roman çalışmalarında farklı karakterler ve anlatım biçimleri öne çıktı. “Limon”da yayımlanan “İhtiyatsız Adam”, sanatçının uzun soluklu çalışmalarından biri olarak derginin okurlarıyla buluştu. Karakterin maceraları, daha sonra farklı dönemlerde yeniden yayımlanarak kitaplaştırıldı.

“Dıgıl” dergisinde Galip Tekin’in yazdığı “Vah Vahap Vah” karakterini çizen Aratan, bu çalışmayla geniş bir okur kitlesine ulaştı. ‘Vahap’ın ilişkilerini, aşklarını ve gündelik yaşamını konu alan çizgi roman, dönemin popüler mizah yayınları arasında yer aldı. Serinin bir bölümü 2001 yılında “L-Manyak” dergisinde yeniden yayımlandı.

Aratan, Galip Tekin’le birlikte 1992 yılının başlarından itibaren “Leman” dergisi için En Alttakiler adlı başka bir çizgi roman serisi üzerinde de çalıştı. İkilinin ortak üretimleri, 1990’lı yılların mizah ve çizgi roman yayıncılığında yer edinen çalışmalar arasında bulundu.

Pişmiş Kelle yılları ve yeni öyküler

Kemal Aratan, Türk çizgi roman tarihinde tek başına yarattığı ekolün yanı sıra, edebiyat ve mizah dünyasının diğer dev isimleriyle bir araya gelerek kült yapıtlara imza attı.

1993-1998 yılları arasında Engin Ergönültaş yönetimindeki “Pişmiş Kelle” dergisinde çalıştı. Bu dönemde “Hastir Ağa”, “Boyunsuz Canavar” ve “Bi Gece Daha” gibi çizgi roman ve karakterlerle üretimini sürdürdü. Özellikle “Bi Gece Daha”, sanatçının yazıp çizdiği çalışmalar arasında yer aldı.

“Limon” için hazırladığı “Çıt” adlı öykü de Aratan’ın çizim dünyasının dikkat çeken örneklerindendi. İtalyan çizer Milo Manara’nın estetik yaklaşımından izler taşıyan bu çalışmada yumuşak hatlar ve figürlerin görsel anlatımı öne çıktı. 1997 yılından itibaren “Gazete Pazar”ın “Fasulye” ekinde de kısa çizgi roman öyküleri hazırlayan sanatçı, farklı yayın mecralarında çalışmalarını sürdürdü.

Kitaplarıyla yeniden okur karşısında

Gırgır’da başlayan ve Türkiye’nin farklı mizah dergilerinde devam eden üretimi boyunca karikatür, çizgi roman ve karakter yaratımını bir arada sürdüren Kemal Aratan, çalışmalarıyla Türk mizah yayıncılığının belleğinde yerini aldı.

Çok sayıda kült dergide unutulmaz işlere imza atan ve dergilerde yayımlanan çalışmalarının yanı sıra kitaplarıyla da okura ulaşan Kemal Aratan’ın ilk albümlerinden “İhtiyatsız Adam” ve “Diğer Öyküler”, 1990 yılında Cumartesi Yayınları tarafından yayımlandı. Metin Kaçan’ın senaryosunu yazdığı “İstedikleri Yere Gidenler” ise Aralık 1992’de Joker Yayınları tarafından kitaplaştırıldı.

Sanatçının “İhtiyatsız Adam” albümü 2009’da Mürekkep Yayınları’ndan çıktı. Tuncay Akgün’ün yazdığı “Ottomanya”, 2010 yılında Cadde Yayınları tarafından yayımlandı. “Bi Gece Daha” ise 2013’te Butik Yayıncılık tarafından okurla buluşturuldu. Aratan’ın eserleri, 2024 yılında İthaki Yayınları tarafından yeniden yayımlanarak yeni kuşak okurlarla da buluştu.

Mart 2010’da özgün karikatürlerinden oluşan “Geçip Giderken” adlı kişisel sergisini açan sanatçı, çalışmalarını bu kez dergi sayfalarının dışında bir araya getirdi. Eğitim alanındaki çalışmalarında ise 2000 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon Bölümü’nde Barış Pirhasan’la birlikte ‘Storyboarding and Scriptwriting/Stoyboard ve Senaryo Yazımı’ dersini verdi.

Taziye mesajları

Türk mizah dünyasını yasa boğan vefatın ardından paylaşılan taziye mesajlarında, meslektaşları Aratan’ı "Çizgide Aratan öncesi ve Aratan sonrası diye iki dönem vardır" sözleriyle uğurladı. Kemal Aratan’ın Türk çizgi roman sanatına yön veren benzersiz dehası, hipnotik çizgi üslubu ve yetiştirdiği öğrenciler üzerindeki derin emeği vurgulandı.

Yol arkadaşı Yılmaz Aslantürk başta olmak üzere pek çok meslektaşı ve bir döneme yön veren “Leman” ile “Uykusuz” gibi mizah dergileri, onun erken vedasından duydukları derin üzüntüyü dile getirirken; "İhtiyatsız Adam" ve "Boyunsuz Canavar" gibi karakterlerle büyüyen sadık okurları ile Bilgi Üniversitesi'ndeki öğrencileri, usta çizeri Türk mizahında asla doldurulamayacak bir boşluk bırakan unutulmaz bir hoca ve ekol olarak andı.

Uykusuz Dergisi: “Büyük usta Kemal Aratan’ı kaybetmenin derin üzüntüsünü yaşıyoruz.”

Karikatürist ve Çizgi Roman Sanatçısı M. Kutlukhan Perker: "Bir kelime etmeden, tek bir çizgi göstermeden, ben dahil bütün 90 kuşağı çizerlerinin ustası olmuştur. Türk mizah dergisi çizgisinde Aratan öncesi ve Aratan sonrası diye 2 dönemden bahsedebiliriz. Bize bu işi daha çok sevdirdiğin için minnettarız."

Karikatürist Ramize Erer: Hoşçakal Kemal. Biricik arkadaşımız, dünyanın en iyi çizeri. Huzur içinde uyu

Karikatürist Erdil Yaşaroğlu: "Çok üzüldüm. Başımız sağ olsun. Sevenlerine ve ailesine sabırlar dilerim. Katır bileği çok özleyeceğiz."

Karikatürist ve Animasyon Sanatçısı Emrah Ablak: "Kemal abi ulaşılması gereken ustalık derecesiydi hepimiz için. Allah rahmet eylesin toprağı bol olsun."

Karikatürist Yılmaz Aslantürk (Otisabi): "Temiz yürekli dostum çok erken oldu :("

Kent Çizeri ve İllüstratör Tarık Tolunay: "Bizim kuşağın en güçlü, en özgün çizerlerinden biriydi. Çizgisine hayranlıkla baktığımız, her ayrıntısını saatlerce incelediğimiz... Çizgilerinde bir dönemin ruhu vardı. Biraz daha eksildik. Güle güle usta."

İllüstratör Yetkin Gülmen: "Hepimizden bir şey eksildi bir anda, huzur içinde uyu abim."

Mizah Yazarı ve Senarist Vedat Özdemiroğlu: "Bu galaksiye gördüğüm en iyi çizersin Kemal Aratan... Siyasette Kemal Atatürk imzası neyse, çizgide Kemal Aratan imzası odur. Kemal Aratan; post-modern Oğuz Aral'dır, çizgiye hareket getirmiştir, tek başına bir devrimci harekettir."

Yazar ve Gazeteci Barbaros Altuğ: "Çizerlerin en orijinaliydin. Bir nesil Atatürk nasıl çizilir diye sana bakardı. Mekanın cennet olsun."

Radyocu ve Yazar Kaan Sezyum: "Tarama ucunun sesini çok özleyeceğim Kemal. Çok üzgünüm. Çizgi dünyası bir ustasını kaybetti."

Müzisyen ve Rock Sanatçısı Ogün Sanlısoy: "Çok üzgünüm, çok severim. 14 yaşımda hayranı, 89 yılında MSÜ ve Limon dergisinde arkadaşı oldum. Ailesine, sevenlerine baş sağlığı ve sabır diliyorum. Nur içinde yat Kemal Aratan, teşekkürler her şey için."

Metin Üstündağ’dan duygusal veda

Kemal Aratan’ın vefatının ardından sanat ve mizah dünyasından gelen taziye mesajları arasında Metin Üstündağ’ın paylaşımı, kişisel anıları ve duygusal anlatımıyla öne çıktı. Aratan’la Akademi yıllarından Gırgır dergisine uzanan arkadaşlıklarını anlatan Üstündağ, ikisinin de henüz yirmili yaşlarında, Gırgır’ın 750 bin tiraja ulaştığı dönemde dergide doğrudan kendi köşeleriyle çalışmaya başladıklarını hatırlattı. Köşelerinin adlarını Oğuz Aral’ın koyduğunu belirten Üstündağ, Aratan’ın “Ucube Karikatürler”, kendisinin ise “Metin’in Âşıkları” başlıklı köşeyi hazırladığını aktardı.

Akademi yıllarından anılar paylaşan Üstündağ, arkadaşının masa tenisinden darbukaya, yogadan çizime kadar farklı alanlardaki yeteneğini ‘virtüöz’ sözcüğüyle tanımladı. “Gırgır”dan ayrılarak “Limon” dergisini kurdukları dönemde yaşanan bir olayı da anlatan Üstündağ, dergide çalışmasına karşı çıkan bir isim olduğunu öğrendiğinde Aratan’ın araya girerek bu kişiyi ikna ettiğini ve kendisini yeniden dergiye davet ettiğini yazdı. Aratan’ı yalnızca sanatında değil, arkadaşlıkta da virtüöz olarak nitelendiren Üstündağ, anılarını sürdürmekte zorlandığını belirterek paylaşımını, “Özür dilerim, devam edemeyeceğim,” sözleriyle noktaladı.

Cenaze detayları

Kemal Aratan, ardında mizah dergilerinin sayfalarında yaşamayı sürdürecek karakterler, çizgi romanlar ve kendine özgü bir anlatım dili bırakarak Türk karikatür tarihindeki yerini aldı.

Aratan için cenaze töreni 7 Kasım Cumartesi günü gerçekleştirilecek. Sanatçı, Tophane’de bulunan Kılıç Ali Paşa Camisi’nde öğle namazının ardından kılınacak cenaze namazı sonrasında son yolculuğuna uğurlanacak.

Aratan’ın ailesi, yakınları, dostları ve sanat dünyasından isimlerin katılması beklenen törende, sevenleri usta çizeri son kez anmak üzere bir araya gelecek.