FİSUN YALÇINKAYA

 

İstanbul'da hemen her mahallede, çok sayıda sahipsiz sokak köpeği yaşıyor. Onlar, çoğunlukla bu mahallelerin sakinlerinin yardımlarıyla hayatta kalabiliyorlar. Ancak ne yazık ki pek çok yerde de hayatlarını zor koşullarda sürdürüyor ve gereken şefkati göremiyorlar. Kent kültürünün bir parçası olan köpekler, aslında İstanbul'un en eski sakinlerinden... İstanbul kültürünün tarihi bir parçası olarak, gördüklerinden çok daha fazla saygıyı hak ettikleri kesin. Üstelik Osmanlı'da Batılılaşma çalışmalarında yönetimin tavrı değişene dek İstanbul halkıyla huzur içinde yaşamışlar. Tepebaşı'nda bulunan İstanbul Araştırmaları Enstitüsü, şimdi onların tarihine dikkat çekecek bir sergiye ev sahipliği ediyor. Dün açılan ve küratörlüğünü Ekrem Işın’ın, danışmanlığını Catherine Pinguet’nin üstlendiği 'Dört Ayaklı Belediye: İstanbul’un Sokak Köpekleri' sergisi, hemen her dönemde gündelik yaşamın önemli bir parçası olan sokak köpeklerinin, dini, siyasi ve sosyolojik dönüşümlerle değişen serüvenine ışık tutuyor. 11 Mart 2017'ye dek sürecek sergi vesilesiyle proje yöneticisi Gülru Tanman'a sorularımızı yönelttik.

 

 

 

Çıkış noktası, küratör Ekrem Işın’ın İstanbul’un sokak köpeklerinin geçmişteki izini süren ve bu konuda bilimsel makaleler yazmış ilk araştırmacı olması ve çalışmalarını daha geniş kitlelerle paylaşmak amacıyla bir sergi projesine dönüştürme isteği. 19. yüzyıldan günümüze ulaşan, İstanbul’a dair görsel ve yazılı malzemelerde sokak köpeklerinin çok popüler bir imge olduğunu görüyoruz. Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu’nda da köpeklerle ilgili pek çok fotoğraf ve kartpostal var. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün misyonlarından biri, kendi bünyesinde projeler geliştirmek ve koleksiyonlarını kamuoyuyla paylaşmak; sergi projesiyle bu amacımızı da gerçekleştirmiş olduk.

 

 

 

Sokak köpeği, Batılılaşma süreci başlayana kadar adeta İstanbul’un bir sakini olarak addedilmiş. İnsan kadar köpek de bu kentte yaşam hakkına sahip. Artık kaybetmekte olduğumuz yerleşik bir mahalle kültürü var; mahalle sakinleri birbirini tanıyor, kolluyor, elini kolunu sallayan mahalleye taşınamıyor mesela. Köpek dünyası da benzer bir biçimde şekillenmiş. Her mahallenin köpek grupları var, onlar da kendi aralarında örgütlü bir yaşam sürüyor.

 

 

 

 

Halkın algısı değil, yöneticilerin düşüncesi değişmiş diyebiliriz. Batılılaşma süreciyle birlikte, Avrupa’ya gitme imkanı bulan Osmanlı yönetici sınıfı, sokak köpeğini bir Doğu imgesi, sefalet timsali olarak görmeye başlamış. Bu dönemde yine ilk belediyecilik faaliyetleri başlamış; içe dönük yaşam biçimi sokağa açılmış. Dolayısıyla, hem kalabalıklaşan sokak hayatında köpeğin yaşam alanı kısıtlanmış hem de yönetim tarafından istenmeyen mahluk olarak görülmüş. 

 

 

 

 

Bu projenin amaçlarından biri de bu; geçmişi göstererek günceli düşündürmek, kamuoyunun dikkatini bu konuda canlı tutmak, insanları hayvan hakları için daha fazla örgütlenmeye teşvik etmek, insanoğlunun merhametine muhtaç etmeden sokak hayvanlarının yaşamlarını sürdürmelerini sağlamak.