Türk Musikisi’nin inceliklerini, kelimelerin ve ezgilerin iç içe geçtiği bir söyleyişle aktaran Pera Müzesi Türk Müziği Konserleri, “Şair ve Bestekâr Dostluğu II” başlıklı etkinlik ile 29 Mart Pazar günü saat 15.30’da Oditoryum’da dinleyiciyle buluşacak.

 

Prof. Dr. Alâeddin Yavaşca’nın aziz hâtırasına saygıyla düzenlenen konserler, Türk müziğinin tarihsel, kültürel, geleneksel, sosyolojik, antropolojik, felsefi, edebi yönlerine ilişkin sunuş ve sohbetler de içeriyor.

 

Sinan Sipahi’nin koordinatörlüğünde ve Osman Nuri Özpekel’in sunuculuğunda gerçekleşecek “Şair ve Bestekâr Dostluğu II” konserinde, bu ayın misafir solistleri Elif Güreşçi ve genç kuşak temsilcisi Şükran Bayburt, usta saz sanatçıları eşliğinde Klasik Türk Müziği’nin iki önemli bestekârı Sâdeddin Kaynak ve Vecdi Bingöl’ün ortak eserlerini yorumlayacak ve seçkin bir repertuarın yanı sıra bestekâr ile güfte yazarı arasındaki ‘dostluğun’ müziksel izdüşümünü dinleyiciyle buluşturacak.

 

 

Konserde sahne alacak misafir solist Elif Güreşçi’nin adı, çoğu dinleyici için sadece güçlü bir ses olarak değil aynı zamanda Türk müziğinin nazari bilgisi ile derin bir etkileşimin sonucu olarak öne çıkıyor.

 

4 Eylül 1971’de Ordu’da doğan Güreşçi, müziğe olan ilgisini Hacettepe Üniversitesi’nde Türk Müziği Korosu’nda aldığı eğitimle şekillendirdi. Bu dönemde Ahmet Hatipoğlu, Cahit Ünyaylar ve Tevfik Soyata gibi hocalardan klasik müzik nazariyatı ve icra deneyimi edinen sanatçı 1992’de TRT Ankara Radyosu’nun “Stüdyo 1” programında ‘Yılın En İyi Sesi” seçilerek kariyerini radyo yayını yapan ciddi bir solist olarak Türkiye’nin dört bir yanına taşıdı. 1997’de TRT kadrosuna girdi ve hem yurt içi hem de uluslararası sahnelerde klasik eserleri seslendirdi.

 

 

 

Güreşçi’nin kayıt odaklı çalışması ilk olarak 1999’da yayınlanan “Eski Sevdalar” (1999) albümüyle başladı. Ardından 2008’de dönemin romantik dönem eserlerini kapsamlı biçimde sunduğu “Türk Müziğinde Romantik Dönem” ile klasik repertuarı gündelik dinleyiciyle buluşturdu. Bu kayıtlarla müziği doğru icra etme iddiasını bir repertuar felsefesine dönüştürdüğünü gösteren Elif Güreşçi, günümüzde yalnızca sesiyle değil aynı zamanda TRT Ankara Radyosu bünyesinde düzenlenen programlara katılımı ve “Elif Makamı” adlı televizyon programıyla da klasik müzik kültürünü geniş kitlelere ulaştırmaya devam ediyor.

 

Konserde Elif Güreşçi’ye eşlik edecek genç solistlerden Şükran Bayburt ise sahne kariyerini daha çok performans odaklı takip edilen bir kuşak temsilcisi olarak tanınıyor. Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi Kanun Topluluğu ve Klasik Türk Müziği Bölümü’nü bitiren ve T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen Genç Ses Yarışması’nda 2.’lik ödülü kazanan Bayburt, sosyal medya ve müzik çevrelerinde adından söz ettiriyor özellikle klasik repertuvarların başarılı genç yorumcuları arasında yer alıyor.

 

 

 

 

Konserin odak noktası bestekâr Sadettin Kaynak, 20. YY Türk Sanat Müziği’nin en üretken isimlerinden biri olarak kabul ediliyor.

 

Sadettin Kaynak, 15 Nisan 1895’te İstanbul’un Fatih ilçesine bağlı Sarıgüzel/Lütfi Paşa mahallesinde dünyaya geldi. Babası Ali Alâeddin Efendi, Rize kökenli bir müderris ve Fatih Camii hocalarından, annesi Havva Hanım idi. Küçük yaşta Kur’ân ı Kerîm’i ezberleyerek (hafız) müzik ve dinî eğitimle buluşan Kaynak, dokuz on yaşlarında sesinin güzelliği çevresinin dikkatini çekti; bu dönemde Hafız Melek Efendi’den ilk müzik derslerini aldı. Darüşşafaka Cemiyeti’nde Kazım Uz’dan nota ve usûl bilgisi, Şeyh Cemâl Efendi’den ilâhi ve fasıl tarzları üzerine eğitimler gördü. Bu erken dönemde edindiği hem dinî hem seküler müzik altyapısı, ileride bestekârlığında klasik ile halk formunu özgün bir şekilde harmanlamasının temelini oluşturdu. Kaynak, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun olduğu için ‘Hafız’ olarak da anıldı, aynı zamanda Sultan Selim Camii imamlığı ve başimamlık görevlerinde de bulundu. Genç yaşta babasını kaybeden Kaynak, Birinci Dünya Savaşı sırasında yedek subay olarak Diyarbakır’da görev yaptığı dönemlerde Anadolu’nun yerel müziklerini gözlemleme fırsatı buldu ve daha sonra bu halk motiflerini klasik mûsikî repertuarıyla harmanlama yoluna gitti.

 

 

 

Kaynak’ın bestekârlık serüveni 1920’lerin ortalarında, plak çağıyla iç içe geçmeye başlamasıyla ivme kazandı. 1926’da ilk bestesi kabul edilen “Hicrân ı Elem” hüzzam şarkısı ile sahneye adım attı; bu eser aynı zamanda klasik formlar içinde ritim, tempo ve makam geçişlerini ustalıkla kullandığının ilk işaretlerindendi. Ardından Safiye Ayla’nın 1932’de plaklarda ve radyo programlarında seslendirdiği, güftesi Vecdi Bingöl’e ait olan “Çile Bülbülüm Çile” parçası Kaynak’ı Türk Sanat Müziği repertuarının en bilinen adı haline getirdi. Eser, Muhayyer makamındaki lirik ifadeyi, İstanbul’un müzik kültüründeki tarihsel derinlikle birleştiren zengin bir dokuya sahipti.

 

Kaynak’ın üretkenliği, sadece klasik sanat müziği formuyla sınırlı kalmadı; fantezi, türkü formu, ilâhiler, revü müzikleri ve film müziklerine uzanan geniş bir yelpazeye yayıldı. Kendi tanımlamasına göre binin üzerinde eser besteledi, bu eserlerde makamlardan tempoya, ses ve saz ilişkisinden form zenginliğine varıncaya kadar klasik Türk mûsikîsinin sınırlarını zorladı. Eserlerinde, saz unsuru satır aralarındaki basit eşlik parçaları olmaktan çıktı; gerektiğinde kelime ve melodinin eşdeğeri olarak başta, ortada ve sonda sözle yarışan bir ifade gücüne ulaştı. Bu kişisel üslûp, Kaynak’ın yaratıcı kimliğini klasik müziğin öğretisel çerçevesinden özgün bir bestekâr olarak ayrıştırdı.

 

Bestekârlığının bir başka yönü, film müziği çalışmalarında görüldü. 1930’larda Türk sinemasında müzik ihtiyacının doğmasıyla birlikte Münir Nurettin Selçuk, Artaki Candan, Şerif İçli gibi isimlerle birlikte film müziği besteleme alanına yönelen Kaynak, dönemin en uzun soluklu film müziği üretimini gerçekleştiren isimlerden biri oldu. Yine kendi ifadesiyle 85’in üzerinde filme müzik yaptı ve bu filmler için on yirmi civarında eser besteleyerek beyaz perdeyle klasik müziği halkla buluşturdu. Eserlerinin çoğu plaklara aktarıldı ve dönemin ünlü ses sanatçıları, örneğin Münir Nurettin Selçuk, Müzeyyen Senar, Safiye Ayla, Hamiyet Yüceses, Şükran Özer ve Muallâ Mukadder tarafından seslendirilerek halk arasında geniş yankı buldu.

 

Kaynak’ın eserleri, makam, form ve ritim açısından çeşitlilik gösterir. Repertuarının merkezi besteleri arasında, farklı makam yapılarını temsil eden Segâh Nihavend makamındaki “Dertliyim Ruhuma Hicranını”, Kürdilihicazkar makamındaki “Bir Esmer Dilberin Vuruldum Hüsnüne”, Hicazkar makamındaki “Leyla”, Hicaz makamındaki “Enginde Yavaş Yavaş”, Nihavent makamındaki “Kalplerden Dudaklara”, Mahur makamındaki “Ben Güzele Güzel Demem”, Muhayyer makamındaki “Batan Gün Kana Benziyor” ve Hüzzam makamındaki “Çıkar Yücelerden Haber Sorarım” gibi unutulmaz eserler bulunur; bunların her biri repertuvarın farklı ifade boyutlarını temsil eder. Ayrıca  Segâh makamındaki “İncecikten Bir Kar Yağar”, Hicaz makamındaki “Muhabbet Bağına Girdim Bu Gece”, Karcığar makamındaki benimde hayranı olduğum “Kara Bulutları Kaldır Aradan”, Hicaz makamındaki “Tel Tel Taradım Zülfünü” ve Hüseynî makamındaki “Yanık Ömer”  gibi besteler, melodik ve duygusal çeşitliliğini daha da zenginleştirir.

 

Kaynak’ın diskoğrafik varlığı, klasik müzik repertuvarının derlenmesi ve yeniden icra edilmesiyle şekilleniyor. Kendi döneminde plaklara okunan eserlerin kayıtları bugün derlemeler, antolojiler ve “Klasik Türk Sanat Müziğinde Unutulmayan Besteciler” gibi albümler aracılığıyla yaşatılıyor; örneğin 1992 tarihli bir derleme albüm eserlerinden seçkiler sunuyor. Bunların dışında dijital platfotmlarda özellikle ‘Sadettin Kaynak Eserleri’ başlıklı çevrim içi listelerde yüzlerce eser adıyla Kaynak’ın üretimi belgeliyor.

 

Yaşamının son yıllarında 1955’te geçirdiği felç nedeniyle bir süre felçli kalan Sadettin Kaynak, 3 Şubat 1961 tarihinde İstanbul’da vefat etti ve Merkezefendi Mezarlığı’na defnedildi. Müzikal mirası hem klasik repertuarın zenginleşmesine yaptığı katkılarla hem de 20. YY TürkSanat Müziği’nin tüm biçimlerini kapsayan üretkenliğiyle bugüne kadar ulaşan sanatçının eserleri, modern icracılar tarafından hâlâ yorumlanıyor; film müziği çalışmalarından plak kayıtlarına, revü ve ilâhilerinden klasik saray formlarına uzanan geniş portresi, Türk müziğinin tarihsel sürekliliğini temsil etmeye devam ediyor.

 

 

Sadettin Kaynak’ın müzik dili, bir yandan derin makam bilgisini kullanırken diğer yandan söz yazarlarının güfteleriyle duygu ve anlatı arasında köprü inşa eder. Üretken bestecilik sürecinde Kaynak’ın sözlü eserlerinin büyük kısmı, dönemin edebî gelenekleriyle de güçlü bağlar kuran şair güfte yazarları ile ortaklaşa ortaya çıktı. Bunların içinde en önemli figürlerden biri Vecdi Bingöl idi.

1888’de Eğin (Kemaliye) çevresinde doğan ve babası tarafından Arapça ile Farsça eğitimiyle yetiştirilen Bingöl, Darülmuallimîn’i bitirdikten sonra İstanbul’da öğretmenlik yaptı ve aynı zamanda bir güfte yazarı olarak edebiyatla iç içe bir yaşam sürdürdü. Güftelerinde tarih, gurbet, aşk ve Anadolu’nun duygu atmosferini duru bir Türkçe ile işleyen Bingöl’ün çalışmaları, qanunî sistematikten ziyade halk şiiri duyarlılığına yakındı. Güfteleri yalnızca Kaynak tarafından değil, Selahattin Pınar, Münir Nurettin Selçuk, Kadri Şençalar gibi döneminin önde gelen bestekârları tarafından da bestelendi. TRT Telif Hakları Müdürlüğü verilerine göre Bingöl’ün yaklaşık 988 güftesi bestelendi ve bunların yaklaşık 700’ü Sadettin Kaynak tarafından müziğe aktarıldı.

 

 

 

Kaynak’ın birçok eserine hikâye ve metafor derinliği kazandırarak Türk sanat müziğinin söz zenginliğine katkıda bulunan Vecdi Bingöl, klasik şiir tekniklerini halk şiiri ile birlikte kullanarak hem hece hem aruz ölçülerinde metinler yazdı. Güftelerinde yalnızca aşkı değil, memleket, ayrılık ve doğa imgelerini de işledi. Bir dönem öğretmenlik yaptığı İstanbul’da Âşiyan Müzesi gibi kurumlarda da görev yapan Bingöl, hayatı boyunca edebiyat ve müzik arasında bağlar kurmayı sürdürecek şiirler kaleme aldı ve 1973’te İstanbul’da hayata veda etti.

 

Sadettin Kaynak’ın eserlerini tarihsel bağlamda ele aldığımızda, bu iki figürün birlikteliğinin klasik Türk musikisi repertuarını nasıl dönüştürdüğü dikkat çekiyor: Kaynak’ın makam ve form ustalığı ile Bingöl’ün lirizmi, söz ve müziği birbirine pek çok eser özelinde görünmez iplerle bağlar. “Çile Bülbülüm Çile” gibi klasik eserler ile “Kara Bulutları Kaldır Aradan” gibi halk motifli fanteziler arasında kurulan diyalog, Türkiye’nin müzik tarihi içinde söz ile ezginin en duygusal buluşma noktalarından biridir. Kaynak’ın discografik üretimi yalnızca sayı ve makam zenginliği ile değil, güfte yazarlarının edebî katkılarıyla da bir bütün olarak okunmalıdır.

 

Sâdeddin Kaynak ve Vecdi Bingöl’ün ortak eserlerinin yorumlanacağı “Şair ve Bestekâr Dostluğu II”  başlıklı konserin biçimsel niteliği, klasik repertuvarın tarihsel bağlamını dinleyiciye sohbet ve sunuşlarla aktarmasını da içeriyor. Konseri organize eden isimler, her iki sanatçının anısına saygı duruşunu müziğin tarihsel, kültürel, sosyolojik ve felsefi yönlerini harmanlayarak gerçekleştirecekler.

 

 

29 Mart Pazar akşamı saat Pera Müzesi’nde gerçekleşecek bu özel buluşma, klasik Türk müziğinin bestekâr–şair ilişkilerini somutlayan eserlerin, sahnede yeniden hayat bulduğu bir zemin sunarken, geçmiş ile günümüz arasında bir köprü kuruyor.

 

Elif Güreşçi gibi köklü bir yorumcu ile genç yeteneklerin bir araya gelmesi, bugün geldiğimiz noktayı anlamak ve geleceğe müziksel bir miras bırakmak açısından da dikkat çekici bir örnek. Bugün hâlâ klasik eserleri repertuvarlarında tutan ustalar ve genç kuşak sanatçılar eliyle sahnelenecek konser, bir dinleti olmanın ötesinde,Türk musikisinin köklerine yapılan bir seyahat niteliği taşıyor.

Solistler: Elif Güreşçi, Şükran Bayburt

Saz Sanatçıları: Osman Nuri Özpekel (Ud), Kemal Caba (Keman), Emrullah Şengüller (Viyolonsel), Lütfiye Özer (Kemençe), Ayşe Ayan (Kanun), Gamze Ege Yıldız (Tanbur)