Özbek’in İzlanda’da, alışılagelen ölçeklerin ötesinde tek başına duran devasa bir kayayla karşılaştığında zihninden geçen “Sisifos’un taşı acaba böyle miydi?” sorusu, serginin çıkış noktasını oluşturuyor. Sanatçı, mitolojik anlatının merkezindeki bitmek bilmeyen cezayı yeniden üretmek yerine, eylemin ve taşın bir anlığına askıya alındığı duruma odaklanıyor.

 

Özbek’in üretimlerinde sürdürdüğü içsel durumlar ile dışsal peyzaj arasındaki ilişki, uzun yıllardır birlikte ürettiği yakın dostu sanatçı Ekin Bernay’ın İzlanda coğrafyasındaki varlığıyla derinleşiyor. Bernay’ın bedeni, peyzaj içerisinde mitolojik bir karakterin doğrudan temsiline dönüşmekten ziyade, insan ile coğrafya arasındaki ölçek ve mesafeyi yeniden kuran bir unsur olarak beliriyor. Özbek ve Bernay, gündelik mecburiyetlerin ve bilindik rotaların dışına çıkarak Sisifos’un duraksama anını radikal bir “yoldan sapma” deneyimine dönüştürüyor.

 

Sergide, siyah lav katmanları, yosun örtüleri, kayalar ve fırtınaların biçimlendirdiği İzlanda coğrafyası, yalnızca bir arka plan değil, bedenle birlikte görüntüyü kuran bir unsura dönüşür. Fotoğraflarda beliren bedenler, izler ve yüzeyler coğrafi birer belge olmanın ötesine geçer. “Taş Düşedursun”, tekrarın ve zorunluluğun içinde durabilmenin, yön değiştirebilmenin ve tüm mesafelere ve tükenmişliklere rağmen doğa karşısında merak ve hayret duyabilmenin imkânını araştırır.

 

Sergi, Aralık 2026 – Mart 2027 döneminde Marriott International’ın seçkin markalarından Autograph Collection çatısı altında hizmet veren Ceylan Splend’or Uludağ’da izleyiciyle buluşacak. 21 Kasım tarihine dek devam eden sergiyi Özbek ve sergiye özel üretimlerinde yer alan Ekin Bernay ile konuştuk.

 

 

 

 

M.Ö.: Sisifos mitini daha çocukken babamdan dinlemiş ve çok etkilenmiştim. O günden beri ne zaman tek başına duran devasa bir kaya görsem kendime sorarım ve eğer yanımda birileri varsa onlara: “Sisifos’un taşı acaba böyle miydi?” diye.

 

Onun bitmeyen döngüsü ve bunu temsil eden o devasa kaya, elbette kendi varoluşumla ve genel olarak “insan”la ilgili sorular sorduruyor bana. Modern insanın içine sıkıştığı o kaçınılmaz döngüyü hatırlatıyor. Bunda Camus’nun da etkisi var tabii. 

 

Ancak sergi her ne kadar bir ceza ve bitmeyen bir döngü anlatısından yola çıksa da anlamsızlık ve zorluğun sınırları içine sıkışıp kalmıyor. Aksine o sınırların ötesindeki keşfe ve ihtimallere odaklanıyor. Benim yaşama ve direnme biçimimle, Sisifos’un sonsuz cezasından ziyade, kendini özgürleştirebildiği anların var olduğu fikri daha çok eşleşiyor.

 

 

M.Ö.: Az önce de belirttiğim gibi, Sisifos’a bakarken sadece onun cezasını ve o ağır yükünü görmüyorum. Aksine o mola anını, taşın aşağıya yuvarlandığı ve onun bir anlığına döngünün dışına çıkabildiği o özgürleşme zamanını hayal edebiliyorum. Beni bu sergi fikrine yaklaştıran tam olarak bu oldu.

 

Ben de herkes gibi kendi döngümü yaşarken, bu döngüye tamamen teslim olmak ya da tamamen itiraz etmek yerine, onu üstlenme biçimimle uğraşıyorum. Bu döngünün yanına, arasına ya da ötesine neleri koyabileceğimi anlama çabasındayım. Burada özellikle yaratıcı eylemlerin benim için kurtarıcı olduğunu vurgulamam gerekiyor. Durmak, başka buluşlar için gerekli. Durmayı hareketsizlik olarak tanımlayamam.

 

 

 

M.Ö.: Aslında coğrafya benim için böyle bir görsel üretimin edilgen bir arka planı değil, ana malzemesi. Anlatmak istediğim duyguyu ve hikâyeyi, ona en uygun coğrafyada sahnelememin nedeni de bu. Coğrafya tüm unsurlarıyla anlatının içine yerleşiyor. Mesela kadrajdaki bir dağ bazen bir cezayı bazen de bir babayı çağrıştırabilir. 

 

İnsanın doğa içindeki küçüklüğü ise her seferinde göstermek istediğim bir şey olmasa da bu düşünceyi dışarıda bırakmak için fazladan çaba sarf etmiyorum. Zaten öyle, bunun aksini hiç düşünmedim.

 

 

 

 

M.Ö.: Ekin’in dahil olduğu bütün fotoğraflarımda onun için ayırdığım geniş alanlar var. Ekin benim ne aradığımı ne hissettiğimi uzun yıllardır çok yakından gören, duyan ve anlayan biri. Dolayısıyla kendi bedeni, hareketi ve performatif diliyle o alana girdiğinde, benimle ve hikayeyle başka katmanlarda diyaloglar kuruyor. 

 

Fotoğrafları zihnimde hayal ederken Ekin’in orada nasıl olabileceğini elbette kurguluyorum; fakat çekim anında onun varlığı ve bedeninin coğrafyayla kurduğu anlık temas, hayalimde olanı bambaşka ve beklenmedik yerlere taşıyabiliyor. Ekin’le yıllardır süren dostluğumuz, birbirimizin bakışına ve yolculuğuna duyduğumuz merak, birlikte yaşadığımız tüm deneyimler bu serginin ve ürettiğimiz tüm işlerin kalbinde duruyor.

 

 

M.Ö.: Ne zaman fotoğraf çekecek olsam yola çıkma, yer değiştirme ve bildiğim alanların dışına taşma ihtiyacı hissediyorum. “Yanıbaşında” sergisinde de ağaçlarla, yine doğada ama bilmediğimiz yerlerde buluşmaya gitmiştik. Galiba kentlerden, gürültüden ve karmaşadan uzaklaştıkça bu hikayeler için büyük boşluklar bulabiliyorum. Fotoğraf, çekim anında neyi kadraja aldığınızdır aslında. Ama diğer yandan neyi dışarıda bıraktığınızın da kararıdır.

 

Bu sergi özelinde ise Sisifos’un dağı İzlanda’da olsaydı diye yola çıktığım için, bizim de kendi rutin döngülerimizden ve alanlarımızdan fersah fersah uzaklaşmamız gerekliydi sanki.

 

 

 

 

E.B.: İzlanda bugüne kadar dünyada gittiğim hiçbir yere benzemiyor. Hatta çoğu zaman kendimi bu gezegenin dışında hissettim. Bunu söyleyen başkaları da olmuştu bana, daha önce oraya gitme deneyimi bulmuş. O yüzden turistik bir gezide bile insanı çok başka yerlere götürebiliyor. Ama bizim Murathan'la olan üretim sürecimizdeki gibi bir süreçte bulunmak, bir karenin peşinden kilometrelerce yol gitmek ya da bir ışığı yakalamak için ya da ışıksızlıkla çalışmak için saatlerin geçmesini beklemek benim için İzlanda'yı bence daha derinleştirdi. Şöyle bir şey oluyor; bir kare için bazen 45 dakika, belki bazen bir saat durmam gerekiyor. Artık bir noktada zaman algısı kayboluyor ve doğayla bir bütün oluyor bedenim. Ciddi bir meditasyon aslına bakarsanız ve biraz da zorlayıcı. Kendimi uzun süre boyunca o histe kalmakta zorlanırken bulduğum anlar oldu ve kendimi oraya geri getirmeye çalıştığım. Ben de sanırım 20 yıldır kameranın önündeyim. İlk defa bu kadar zamana yayılan bir üretimin içerisinde kendimi sabit buldum diyebilirim.

 

 

 

 

E.B.: Ben zaten çoğu zaman bir karakteri değil de olduğum durumun hissini bedenimle anlatmaya odaklanıyorum. O yüzden ağaçlarla çalışıyorsak eğer ağaçların bir uzantısı haline dönüşüyorum. Bazen daha sert bir yapı içerisinde, daha köşeli, mekanik bir form alıyorum. Bu durumda da İzlanda o kadar sonsuzluk, açıklık ve genişlik içerisindeydi ki zaten kendimi orada ne kadar küçük hissettiysem, Murathan da fotoğraflarında beni o ölçekte, o küçük, aciz, bazen de güçlü insan olarak konumlandırdı.

 

 

 

 

E.B.: Murathan beni yaklaşık 18 yıldır çekiyor ve zaman geçtikçe bu birlikte büyüme aslında bir şekil değiştirmeye de sebep oluyor. Bence bu yaptığımız yolculuk onun beni tanımladığı yol arkadaşlığıyla en iyi şekilde ifade edilebilir. Biz gerçekten yol arkadaşıyız onunla ve yanındayken kendimi bu kadar güvende ve huzurda hissettiğim çok az insan var hayatımda. Hele ki üretirken. Ben her zaman en başından beri bana ne derse ona inanarak görüntünün peşinden onunla birlikte gittim. Bu sefer de öyle oldu. Bu sefer ki tabii diğerleriyle kıyaslanamaz ölçekte bir süreçti. Hem beni dünyanın en güzel yerlerinden bir tanesine götürdü hem de üretim için oradaydık. Bu benim için olabilecek en güzel şeylerden bir tanesi. Zorlandığım zamanlar oldu, bunu söylüyorum. Çünkü bu kolay bir çekim süreci değildi benim için. Ama içimdeki o ateşi sürekli tekrar tekrar çıkarmak ve oraya kadar gittiğimiz bu yolculukta onun da bir sanatçı olarak oradan istediğini alarak dönmesi için elimden geleni yaptım. Bir sürü macera yaşadık. Ama bu sefer tırmandığım yapılar, ıslandığım şelaleler ve gördüğüm gökkuşakları hayallerimin ötesindeydi.