“Soil & Water: Mediterranean Crossing” [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi] başlıklı karma sergi, yüzyıllar boyunca geçişler, değişim, çıkarım ve çatışmalarla şekillenmiş Akdeniz bağlamında konumlanıyor. Art Rooms’un ev sahipliği yaptığı sergi, devam eden uluslararası araştırma projesi Soil & Water [Toprak ve Su]  ile bağ kuruyor.

 

 

Soil & Water projesi, Prof. Johan Thom (Pretoria Üniversitesi) ve Doç. Dr. Başak Şenova (Viyana Uygulamalı Sanatlar Üniversitesi) tarafından NIROX Vakfı işbirliğiyle geliştirildi. UNESCO Dünya Mirası Alanı olan Cradle of Humankind’deki nehir ve yeraltı suyu kirliliği endişelerine yanıt olarak Güney Afrika’da başlatılan proje, sanatın ekolojik gerçekleri göstermekle kalmayıp anlam, aciliyet ve eleştirel düşünce de üretmesi gerektiğini savunuyor. Soil & Water [Toprak ve Su], toprağa ve suya zaman, hafıza, ideoloji ve tarih taşıyan, saklayan ve açığa çıkaran, koruyan ve dönüştüren etkin ajanlar olarak bakıyor. Toprağı ve suyu aynı zamanda ortak eşit olmayan biçimde yönetilen kaynaklar olarak ele alan proje, onları şekillendiren ekolojik, sosyal ve politik baskılara dikkat çekiyor.

 

 

Bu doğrultuda, “Soil & Water: Mediterranean Crossing” [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi] sergisinde yer alan sanatsal üretimler, birikmiş geçmişlere, maddi süreçlere ve kırılgan geleceklere odaklanıyor ve izleyiciyi yaşadığı çevreyle kurduğu ilişkiyi yeniden düşünmeye davet ediyor. Araştırmanın Akdeniz bağlamına taşınmasıyla birlikte proje, toprak ve su arasındaki dinamik ilişkinin ekosistemleri nasıl beslediğini, aynı zamanda bu kaynaklar üzerindeki politik, toplumsal ve çevresel baskıları da görünür kılıyor. Sergi ayrıca, 2024–2025 yıllarında Avusturya’nın Graz kentindeki çağdaş sanat merkezi <rotor>’da Başak Şenova ile Dicle Beştaş’ın küratörlüğünde düzenlenen “Sediment” [Tortu] adlı başka bir serginin arşivine de yer veriyor. Çevreyi etkileyen sosyo-politik, ekolojik ve ekonomik güçler üzerine yapılanan “Sediment” [Tortu] projesinin kitabı da, “Soil & Water: Mediterranean Crossing” [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi] sergisi kapsamında ve ARUCAD-Art Rooms’un finansal desteğiyle ARUCAD Press tarafından yayımlanıyor.

 

 

30’a yakın sanatçının yer aldığı “Soil & Water: Mediterranean Crossing” [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi] sergisi Art Rooms’ta konumlanırken seçili bazı eserler ARUCAD kampüsüne de yayılarak galeri ile akademik alanlar arasında bir diyalog kuruyor. Güney Afrikalı sanatçı Ledelle Moe’nun aralık ayında Kıbrıs’ta gerçekleştirdiği sanatçı programında ürettiği büyük ölçekli heykel üniversitenin kampüsüne yerleştirilirken eserin hazırlık çizimleri ve yapım sürecini belgeleyen video ise Art Rooms’ta izleyiciyle buluşuyor. Bazı işler ise Nirox Sculpture Park’taki sergi ile “Soil & Water: Mediterranean Crossing” [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi] arasında köprü oluşturuyor.

17 Şubat’a kadar görülebilecek sergiyi küratör Başak Şenova ile konuştuk.

 

 

 

 

“Soil & Water: Mediterranean Crossing [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi]” Güney Afrika’da UNESCO miras listesine girmiş olan Cradle of Humankind [“İnsanlığın Beşiği”] bölgesindeki su kirliliğinden yola çıkarak, geliştirilen, araştırmaya dayalı Soil & Water [Toprak ve Su] projesinin kavramsal ve coğrafi olarak yeniden konumlanmış bir uzantısıdır. Projenin küratöryel çerçevesi, toprağı ve suyu evrensel ancak eşitsiz biçimde paylaşılan doğal kaynaklar, tarihi, kültürel, politik katmanlar yüklenmiş etken özneler olarak ele alıyor. Girne’deki sergi ise aynı varsayımdan hareketle Akdeniz’in yüzyıllar boyunca bir geçiş, çatışma, dolaşım ve dönüşüm alanı olarak şekillenmiş özgül bağlamına odaklanmaktır. Sergi Akdeniz’i yalnızca bir coğrafya olarak değil; hafıza, sömürü, göç, savaş gibi etmenlerin şekillendirdiği, kırılgan ekosistemlerin üst üste bindiği bir yoğunluk alanı olarak ele alır. Bu bağlamında, bu sergi Afrika, Güney Amerika, Avrupa gibi başka coğrafyalardan üretimleri de Akdeniz’e taşıyarak, bu bölgenin birikimiyle birlikte araştırmayı yeni sorularla genişletir.

 

Bu sergi aynı zamanda, Nirox’da henüz gösterilmemiş işleri sunuyor: Bu işlerin sanatçıları arasında Akdeniz-Afrika arasında balıkçılık, göç, sosyal katmanlar üzerine araştırmalar yaparak fotoğraf serileri üreten Sicilyalı sanatçı Francesco Bellini, Afrika’da toprağın ve suyun kalitesinin olumsuz etkileyen maden endüstrilerini, toprak üzerinden çalkantılı tarihini ve politik direniş hareketleri belgeleyen ve sanatsal bir dille sunan Güney Afrikalı Alet Pretorius, Johan Thom, Seretse Moletsane, Senzo Masondo, ve Tshepiso Mahooe, şiirsel bir dille iklimlere ve ekolojik dönüşümlere dikkat çeken Hindistanlı sanatçılar Atul Bhalla ve Mithu Sen, Etiyopyalı kadınların zorla evlendirme, eğitime erişim ve suya erişim gibi alanlarda karşı karşıya kaldıkları sistematik engelleri konu alan ödüllü 2024 yapımı The River (Nehir) filmiyle Herrana Addisu, İstanbul Modern’de şu anda misafirlik programı kapsamında yerel su örneklerini inceleyen İsveçli kollektif Lundahl & Seitl, Fransa’da kırsal alandaki dönüşümleri yine şiirsel bir dille filme aktaran Eugénie Touzé yer alıyor. 

 

 

 

 

Öncelikle bu proje araştırmaya dayalı bir doğası yüzünden baştan bu yana Bilim insanı moleküler biyologlar, genetikçiler, botanikçiler, toprak, çevre ve ekosistem uzmanları, ziraat bilimcileri, tarım ve biyoçeşitlilik üzerine araştırma yapan uzmanlar, orman mühendisleri ve su bilimcileri gibi akademisyen ve bilim insanlarıyla işbirlikleri yapmaktayız, dolayısıyla sanatçılar bu bilim insanlarının çeşitli araştırmalarından yararlanmaktalar.

 

Güney Afrika’da devam etmekte olan “Soil & Water [Toprak ve Su]” sergisi yaklaşık 300 dönümlük bir alana yayılan Nirox Heykel Parkı’nda hem parkta yer alan büyük ve küçük ölçekte birçok heykel ve park içindeki yedi binada ise resim, fotoğraf, heykel, obje, video, ses-yerleştirmesi, yerleştirme gibi farklı mecrada işleri Kasım 2025 ve Nisan 2026 arasında dönüşümlü olarak 60’a yakın sanatçıdan işler sergiliyor. Kıbrıs’taki sergi ise daha çok fotoğraf, baskı, video, film ve küçük ölçekli objeleri kapsıyor. Ek olarak da Güney Afrika’daki büyük ölçekli heykellere bir nevi referans veren Ledelle Moe’nin Nirox Heykel Parkı’nda sergilenen heykelinin ¼ boyutunda tekrar ARUCAD öğrencileriyle atölye çalışmaları yaparak ürettiği, ARUCAD bahçesine kalıcı olarak yerleştirilen heykel yer alıyor. 

Ledelle’in heykelinin yanı sıra, sizin de belirttiğiniz gibi bazı işler ARUCAD Girne kampüsünde ve Lefkoşa Bandabuliya kampüsünde, öğrencilerin yoğun olarak kullandığı kütüphane, öğrenci işleri, kafeterya gibi mekânlarda yer alıyor. Bu mekânların kullanımı bir taraftan projenin bilim insanlarıyla iş birliklerine gönderme yaparken, bir taraftan da Güney Afrika’da Pretoria Üniversitesi öğrencileriyle kurulan bağa yakın bir bağı öğrencilerle kurmayı hedefliyor.

 

 

 

 

Bu çok güzel bir soru. Ben genel olarak arşivleri sabit ve kapalı bellek alanları olarak değil, her yeni okumalara olanak veren bilgi ve ilişki kümeleri olarak görüyorum. Bu doğrultuda çağdaş sanat üretiminin arşivlerle olan ilişkisi ve yeni arşiv oluşturma potansiyeli eleştirel zeminler kurmasıyla sonuçlanıyor.

 

Dicle Beştaş ile 2022’den bu yana geliştirdiğimiz Sediment [Tortu] projesi yaşadığımız çevreleri şekillendiren sosyo-politik, ekolojik ve ekonomik meselelerin etkileri üzerine yapılanmıştır. Projenin çıkış noktası, Türkiye’nin güneydoğusunda Diyarbakır ve çevresine odaklanan, kâr amacı gütmeyen bir sanat mekânı olan Loading’in arşivinde yürütülen kapsamlı küratöryel araştırmaya dayanmaktadır. Bu arşiv, Kürt nüfusun yaşadığı bölgeleri etkileyen sosyo-politik ve çevresel meselelerle birlikte yerel sanat ortamına katmanlı bir bakış sunmaktadır. Arşivde kadın sanatçıların güçlü biçimde temsil edilmesi, projenin yönünü belirleyen önemli bir unsur olmuştur. Avusturya’nın Graz kentinde 2024-2025 yıllarında < rotor > Çağdaş Sanat Merkezi’nde gerçekleşen Sediment [Tortu] sergisi, söz konusu araştırmanın sonuçlarından biridir. Sergi, arşivden Soil & Water [Toprak ve Su] projesinin kavramsal çerçevesine paralel olarak, araştırmaya dayalı iş üreten Rozelin Akgün, Leyla Keskin, Aylin Kızıl, ve Rojda Tuğrul’u bir araya getirirken, Graz ve Üsküp’ten iki sanatçıyı da sürece dâhil ederek, Dicle Nehri havzasındaki Hevsel Bahçeleri’nden antik Hasankeyf kentine, ayrıca Vardar ve Mur nehirlerine uzanan mekânları kapsayan bir çerçeve oluşturmuştur.

 

Altını çizdiğiniz gibi “Soil & Water [Toprak ve Su]” işlediği konular üzerinden giderek büyüyen başka bir arşive dönüşüyor. Elbette, Sediment [Tortu] sergisinin ve bu sergide yer alan sanatçıların bu arşivde yer alması benim için çok önemliydi. Graz’daki sergi ve kamusal programı hem çok kapsamlıydı hem de çok ses getirdi.  Mekânsal tasarımı açısından da çok başarılıydı. Dolayısıyla sergideki işleri birlikte kurdukları bağlamdan koparmak istemedim, serginin temsilinin “Soil & Water: Mediterranean Crossing [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi]” sergisinde belgesel bir yerleştirme olarak yer almasını istedim. Dolayısıyla, Constantin Lederer’in kurgusunu yaptığı kısa bir video çalışması ve ARUCAD Press tarafından bu sergi bağlamında basılan kitabı ile birlikte sergileniyor. Bu sayede, 2025 yılında Sediment [Tortu] projesinin hem sürecini hem de içeriğini belgeleyen çevrimiçi kitap basılmış oldu. Bu sergisindeki işiyle Graz’da ödül alan Rozelin Akgün, bu yıl tekrar Graz’a davet edildi, onun ziyareti sırasında bir kitap tanıtımı gerçekleştireceğiz, ayrıca Nisan ayında Pretoria Üniversite’sinde de Soil & Water [Toprak ve Su] projesi dahilinde bu kitabın tanıtımı olacak.

 

 

 

Soil & Water: Mediterranean Crossing [Toprak ve Su: Akdeniz Geçişi] sergisinde Alet Pretorius (ZA), Atul Bhalla (IN), Barbara Putz Plecko (AT), Christophe Fellay (CH), Diana Vives ve Douglas Gimberg (CH/ZA), Diego Masera (AR), Ebru Kurbak (TR/AT), Egle Oddo (IT/FI), Eugénie Touzé (FR), Francesco Bellina (IT), Hera Büyüktaşcıyan (TR), Herrana Addisu (ET), Inma Herrera (ES/FI), Isa Rosenberger (AT), Jessica Ostrowicz (UK), Johan Thom (ZA), Ledelle Moe (ZA), Lundahl & Seitl (SE), Mithu Sen (IN), Robin Rhode (ZA/DE), Rojda Tugrul (TR/AT), Senzo Masondo (ZA), Seretse Moletsane (ZA), The Centre for the Less Good Idea (ZA), Tshepiso Mahooe (ZA), and The ZoNE (AT/CH/TR/ZA) yer alıyor. Sergi ayrıca, 2024–2025 yıllarında Avusturya’nın Graz kentindeki <rotor> Çağdaş Sanat Merkezi’nde düzenlenen Sediment adlı başka bir serginin sergi arşivine de yer veriyor. Başak Şenova ve Dicle Beştaş’ın küratörlüğünü üstlendiği bu grup sergisinde Rozelin Akgün, Hristina Ivanoska, Leyla Keskin, Aylin Kızıl, Barbara Schmid ve Rojda Tuğrul’un işleri sunuldu.

 

Soil & Water [Toprak ve Su], Pretoria Üniversitesi ve NIROX Foundation ve Sculpture Park iş birliğiyle geliştirilen bir projedir. Proje, NIROX Foundation, University of Pretoria, Arts Promotion Centre Finland, Art Rooms, Girne, ARUCAD – Arkin Yaratıcı Sanatlar ve Tasarım Üniversitesi, Avusturya Kültür Forumu Pretoria, BIENALSUR Bienal Internacional de Arte Contemporáneo del Sur, BMKÖS Avusturya Kültür, Sanat, Sivil Hizmet ve Spor Bakanlığı, Danimarka Sanat Vakfı, Güney Afrika Avusturya Büyükelçiliği, Güney Afrika İspanya Büyükelçiliği, Finlandiya Kültür Vakfı, IASPIS – İsveç Görsel ve Uygulamalı Sanatlar Uluslararası Programı, Pretoria İtalyan Kültür Enstitüsü, SKF – Sanat ve Araştırmayı Destekleme KKP – Sanat ve İletişim Uygulamaları, Viyana Uygulamalı Sanatlar Üniversitesi, Kunsthaus Dahlem Berlin, Paris L’Accolade Vakfı, Güney Afrika Claire ve Edoardo Villa Vasiyet Fonu, Ukrayna Enstitüsü ve Techizart İstanbul tarafından desteklenmektedir. https://www.soilandwater.net. https://www.soilandwater.net